Πυρομανείς πυροσβέστες (Η κρυφή γοητεία του αυταρχισμού)

Είναι κι αυτό ένα μοντέλο πολιτικής λειτουργίας ή/και διακυβέρνησης: με πράξεις και παραλείψεις  δημιουργείς ένα πρόβλημα, το «αγνοείς», το αφήνεις να διογκωθεί και να κακοφορμίσει και όταν η κατάσταση φθάσει στο μη περαιτέρω, ενδύεσαι τη λεοντή του «ρηξικέλευθου μεταρρυθμιστή» που με «αποφασιστικότητα» και «αγνοώντας» το πολιτικό κόστος επιβάλλει δραστικές λύσεις, που «σπάνε τα στεγανά» και «θίγουν κατεστημένα συμφέροντα και προνόμια». Με δυο λόγια: βάζεις μια φωτιά, την αφήνεις να σιγοκαίει, την υποδαυλίζεις και όταν μοιάζει εκτός ελέγχου, εμφανίζεσαι ως ηρωϊκός πυροσβέστης, που με αυταπάρνηση αναμετράται με τις φλόγες, διεκδικώντας αυτονοήτως και τα αναλογούντα εύσημα.

H δημοκρατία ...ταμπουρώνεται

Ο νεοναζισμός, ο φασισμός, ο ρατσισμός και κάθε αντικοινωνικό και απάνθρωπο φαινόμενο συμπεριφοράς δεν προέρχεται από ιδεολογία, δεν συνθέτει ιδεολογία. Είναι μεγεθυμένη έκφραση-εκδήλωση του κτήνους που περιέχουμε μέσα μας χωρίς εμπόδιο στην ανάπτυξή του, όταν οι κοινωνικές ή πολιτικές συγκυρίες συντελούν, βοηθούν, ενισχύουν τη βάρβαρη παρουσία του.
Η μόνη αντιβίωση για την καταπολέμηση του κτήνους που περιέχουμε είναι η παιδεία. Αυτή η παιδεία που δεν εφησυχάζει, ούτε δημιουργεί αυταρέσκεια στον σπουδάζοντα, αλλά πολλαπλασιάζει τα ερωτήματα και την ανασφάλεια.

                                                                                                                             Μάνος Χατζηδάκις

Η όλη συζήτηση για το λεγόμενο «αντιρατσιστικό» νομοσχέδιο δεν είναι μόνον μια κουβέντα με επικαιρικό πολιτικό ή/και παραπολιτικό ενδιαφέρον -στο μέτρο που φαίνεται ότι προκαλεί τριγμούς στη συνοχή του τρικομματικού κυβερνητικού σχήματος-, είναι, στην ουσία του,  ένα ζήτημα που άπτεται του συνολικού αξιακού υποβάθρου και της ποιότητας λειτουργίας των δημοκρατικών θεσμών και μάλιστα μιας κοινωνίας κλονισμένης από το βάθος και την ένταση μιας πρωτόγνωρης κρίσης. Εκτιμώ ότι η προώθηση και η τυχόν ψήφιση -αν και δεν φαίνεται πιθανή υπό τους παρόντες κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς- ενός υποτιθέμενου «αντιρατσιστικού» νομοσχεδίου θα υπέσκαπτε την ηθική υπεροχή της δημοκρατίας και του κοινοβουλευτισμού και θα αποδεικνυόταν πολιτικά ατελέσφορη ενισχύοντας τον πολιτικό εξτρεμισμό και πιο συγκεκριμένα τη δυναμική του ναζιστικού μορφώματος της Χρυσής Αυγής. Στις επόμενες γραμμές θα επιδιώξω να εξηγήσω το σκεπτικό μου.

To μυρμήγκι και τo bussiness plan

Εξ αφορμής πρόσφατης προσωπικής εργασιακής εμπειρίας απολύτου παραλογισμού, θυμήθηκα ένα διασκεδαστικό κειμενάκι που κυκλοφορούσε προ μερικών ετών στο διαδίκτυο. Είναι μια εκδοχή σύγχρονου ...αισώπειου μύθου και περιγράφει καταστάσεις, που, είμαι σχεδόν σίγουρος ότι, στους περισσότερους θα φανούν γνώριμες....

....Κάθε μέρα, ένα μικρό μυρμήγκι πήγαινε στη δουλειά του πολύ νωρίς και ξεκίναγε αμέσως να δουλεύει. 
Ήταν πολύ παραγωγικό και χαρούμενο. 
Το αφεντικό, το λιοντάρι, παραξενεύτηκε που το μυρμήγκι δούλευε χωρίς εποπτεία, και σκέφτηκε:… «Αν το μυρμήγκι είναι τόσο παραγωγικό χωρίς εποπτεία, δεν θα ήταν ακόμη πιο παραγωγικό αν είχε κάποιον να τον επιβλέπει»; 
Έτσι προσέλαβε μια κατσαρίδα, η οποία είχε μεγάλη πείρα σε αυτή τη θέση και μάλιστα έγραφε καταπληκτικές αναφορές. 
Η πρώτη απόφαση που πήρε η κατσαρίδα ήταν η δημιουργία ενός συστήματος ελέγχου της προσέλευσης των εργαζομένων. 
Επίσης χρειαζόταν έναν υπάλληλο για να τη βοηθάει στη συγγραφή και δακτυλογράφηση των αναφορών της. 
Γι’ αυτό προσέλαβε μια αράχνη για να τη βοηθάει με τις αναφορές και για να απαντάει στα τηλεφωνήματα. 
Το λιοντάρι ήταν πάρα πολύ ευχαριστημένο από τις αναφορές της κατσαρίδας, και της ζήτησε να δημιουργήσει γραφήματα που να δείχνουν το ρυθμό και τις τάσεις παραγωγής, ώστε να τις χρησιμοποιήσει στις συναντήσεις του Διοικητικού Συμβουλίου. 

Ιανός: Οι δύο όψεις του Ολυμπιακού και της ελληνικής κοινωνίας

Aς ξεκαθαρίσω ευθύς εξ'αρχής ορισμένα πράγματα: είμαι -«πονεμένος»- ΑΕΚτζής, ο Ολυμπιακός, ως σύλλογος, μου είναι ακραία αντιπαθής και η -καλώς ή κακώς- κυριαρχική παρουσία του την τελευταία δεκαπενταετία μου προκαλεί έντονη δυσφορία. Συνεπώς, οι απόψεις που εκφράζω πόρρω απέχουν από το να χαρακτηρίζονται αμερόληπτες ή «αντικειμενικές».
Έχοντας λοιπόν διευκρινίσει ότι δεν υποδύομαι τον ψύχραιμο και απροκατάληπτο σχολιαστή, οφείλω να παραδεχθώ ότι το περασμένο Σαββατοκύριακο ο Ολυμπιακός υπήρξε, στην μπασκετική και την ποδοσφαιρική εκδοχή του, το βασικό θέμα συζήτησης στις πραγματικές και διαδικτυακές συντροφιές, το απόλυτο talk of the town, που λένε και στο χωριό μου. Η επιβλητική παρουσία και ο αξιοθαύμαστος θρίαμβος του μπασκετικού Ολυμπιακού στο final four της κορυφαίας διασυλλογικής ευρωπαϊκής διοργάνωσης έκαναν την εικόνα της κραυγαλέα άδικης επικράτησης της ποδοσφαιρικής ομάδας του πειραιώτικου συλλόγου στον τελικό του κυπέλλου Ελλάδος να φαντάζει ακόμη πιο αξιοθρήνητη (απ'ότι συνήθως). Η λάμψη της καθολικής ευρωπαϊκής αναγνώρισης μιας ομάδας νεανικής, σοβαρής και οργανωμένης ήρθε σε αντιπαράθεση με τη θλιβερή ματαιοδοξία της συμπλεγματικής «ανωτερότητας» αυτών που «απαγορεύεται να χάσουν».

Tρία χρόνια μνημόνιο

Κατά έναν πολύ ενδιαφέροντα ορισμό: κρίση είναι η περίοδος εκείνη, όπου το παλιό πεθαίνει και το νέο δεν έχει ακόμη γεννηθεί. Ότι και όσα βιώνουμε την τελευταία τριετία έχουν, νομίζω, τα χαρακτηριστικά αυτά. Το ατυχούς αισθητικού και σκηνικού στυλιζαρίσματος διάγγελμα ενός –κυριολεκτικά- εκτός τόπου και χρόνου Πρωθυπουργού από τη νησιωτική εσχατιά μιας βυθιζόμενης πατρίδας συμπυκνώνει συμβολικά το τέλος μιας εποχής ευδαιμονίας χωρίς υγιείς παραγωγικές βάσεις και την έναρξη μιας περιόδου σπάνης χωρίς ελπίδα. Η χώρα βρέθηκε στη θέση του πιο αδύναμου κρίκου μιας καθόλου στέρεας -ευρωζωνικής- αλυσίδας, και σε μια συγκυρία ανυπαρξίας αντάξιων των περιστάσεων πολιτικών ηγετών, σε ελληνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, οδηγήθηκε, άνευ βιώσιμου σχεδίου και αντιρρήσεων στον μονόδρομο-αδιέξοδο του μνημονίου. Αργήσαμε να αντιληφθούμε τι ερχόταν, δεν αναλύσαμε ψύχραιμα και απροκατάληπτα τα αίτια, δεν σταθμίσαμε στρατηγικά τις προοπτικές και τις εναλλακτικές, ψυχοπνευματικά απαράσκευοι και αξιακά ασπόνδυλοι παραδοθήκαμε χωρίς σοβαρή αντίδραση –πλην του σπασμωδικού μηδενισμού των «αγανακτισμένων»- σε μια επιβληθείσα πολιτική που σωρεύει καθημερινά νέα οικονομικά και κοινωνικά ερείπια .

Υποκρισία και συνενοχή

Όσοι υποδυόμαστε τους έκπληκτους και τους σοκαρισμένους μετά την «αποκάλυψη» της εξίσωσης: «σφαίρες αντί μεροκάματου», στις δουλοπαροικίες της Ηλείας, είμαστε τουλάχιστον υποκριτές. Η ιστορία αυτή είναι γνωστή εδώ και πολλά χρόνια, πριν από την οικονομική κρίση, πριν από το μνημόνιο, πριν από την καταρράκωση της νομικής προστασίας της εργασίας, πριν από την εσωτερική υποτίμηση, πριν από την ανάγκη για «ανάκτηση της ανταγωνιστικότητας», πριν από τις συζητήσεις για το «μοναδιαίο κόστος εργασίας», πριν από τις  «ειδικές οικονομικές ζώνες» και τα «κίνητρα για τους επενδυτές». Η ιστορία αυτή είναι γνωστή ήδη από τα χρόνια της ευμάρειας. Ξέραμε όλοι ότι υπήρχαν σύγχρονοι σκλάβοι στα φραουλοχώραφα των τσιφλικάδων-επενδυτών.

A.E.K.

To θέμα με «πονάει» πολύ. Δύσκολο να το εξηγείς σε κάποιον μη φίλαθλο, άνευ νοήματος να το αναλύεις σε έναν φίλαθλο που από παιδάκι αγαπά μια ομάδα. Το ποδόσφαιρο είναι, όπως έλεγε ο μεγάλος Καταλανός συγγραφέας Μανουέλ Βάθκεθ Μολνταμπάν, «μια θρησκεία σε αναζήτηση Θεού».
Γράφθηκαν πολλά και θα γραφούν ακόμη περισσότερα. Αισθάνομαι «άδειος» για να προσθέσω κάποιο σχόλιο. Θα παραθέσω όμως, ένα πολύ καίριο -εκτιμώ- κείμενο του παναθηναϊκών φρονημάτων -αν δεν κάνω λάθος- blogger Old boy.

A.E.K.

...Μολονότι η οικονομική κατάρρευση της ΑΕΚ, που οδήγησε τελικά και στην αγωνιστική, δεν είναι ένας ακόμη καρπός της μετά τρόικα εποχής, αλλά είναι αντίθετα αποτέλεσμα σκασμένης φούσκας των αγιασμένων χρόνων της εκσυγχρονιστικής ανάπτυξης, έχω την αίσθηση πως ο υποβιβασμός της θα αποτελέσει ένα από τα σημειολογικά ορόσημα της τελευταίας τριετίας. Ήσσονος συγκριτικά σημασίας; Ναι. Αλλά ίσως όχι και εντελώς ήσσονος. Τμήμα της ταυτότητας της πλειοψηφίας των ανδρών δεν παύει να είναι και η ομάδα τους, το «τι ομάδα είναι». Έτσι, το να συμβαίνει το αδιανόητο και να πέφτει η ομάδα σου κατηγορία, συνιστά ένα ακόμη ισχυρό πλήγμα στα όσα ως τώρα σε συγκροτούσαν και σου έλεγαν ποιός είσαι, συνιστά μια ακόμη επί τα χείρω αναδιάταξη της συνολικής εικόνας. Έχεις μετατραπεί σε πολίτη, εργαζόμενο και καταναλωτή Β' εθνικής κατηγορίας, μιας χώρας που έχει υποβιβαστεί στη Β' εθνική κατηγορία, τώρα πλέον θα είσαι και οπαδός ομάδας Β' εθνικής κατηγορίας. 

Αll politics is local

Ο Tip O’ Neill, ένας ισχυρός άνδρας του Καπιτωλίου της Ουώσινγκτον στις αρχές της δεκαετίας του ’80 συνήθιζε να λέει "All politics is local" , σε (ελεύθερη) μετάφραση: «Η πολιτική είναι πάντα τοπική υπόθεση». Μπορεί η τοποθέτηση αυτή να φαντάζει κάπως απόλυτη και δογματική, όπως εν πολλοίς συμβαίνει με κάθε «αποφθεγματικού» χαρακτήρα ρήση, αλλά συμπυκνώνει μια αλήθεια-πραγματικότητα που συχνά μας διαφεύγει, όταν εξετάζουμε ή σχολιάζουμε θέματα όπως οι διακρατικές σχέσεις, οι ισορροπίες εντός διεθνών οργανισμών ή ενώσεων (π.χ Ευρωπαϊκή Ένωση) ή οι  συχνά ακατανόητες έως απολύτως ανιστόρητες αποφάσεις οργάνων (π.χ. Εurogroup):  στις αποφάσεις, τις επιλογές και τη συμπεριφορά ακόμη και των μεγάλων κρατών και των πολιτικών τους ηγεσιών ρόλο δεν παίζουν μόνο τα γεωπολιτικά και μακρο-οικονομικά τους συμφέροντα και σχεδιασμοί, αλλά συχνότατα (αν όχι πάντα) και οι ανάγκες πολιτικής διαχείρισης στο εσωτερικό των χωρών τους καθώς και οι προτεραιότητες που αφορούν το προσωπικό πολιτικό μέλλον των εκάστοτε πρωταγωνιστών. Η ιστορία μάλιστα βρίθει παραδειγμάτων εκλογικής «τιμωρίας» μεγάλων ηγετικών φυσιογνωμιών που τρόπον τινά αγνόησαν ή παρέβλεψαν την αρχή ότι «η πολιτική είναι -πρωτίστως έστω- τοπική  υπόθεση»: Ο Χαρίλαος Τρικούπης ταπεινώθηκε εκλογικά το 1895, όταν τη βουλευτική του έδρα στο Μεσολόγγι κατέλαβε (με διαφορά τεσσάρων ψήφων) κάποιος... Γουλιμής, ο Ελευθέριος Βενιζέλος, αφού είχε διπλασιάσει την έκταση της Ελλάδος, ηττήθηκε εν μέσω του μεγάλου εθνικού διχασμού στις εκλογές του 1920 (μη εκλεγόμενος καν βουλευτής), για να επακολουθήσει η Μικρασιατική καταστροφή, ενώ την ίδια τύχη είχε στις εκλογές του 1945 ο νικητής του Β’Παγκοσμίου Πολέμου Wíston Churchill, όταν γνώρισε την ήττα από τους Εργατικούς.

To κουτί της Πανδώρας άνοιξε...

H γερμανικής έμπνευσης και επιβολής απόφαση του Eurogroup για την αντιμετώπιση της τραπεζικής κρίσης στην Κύπρο αποτελεί ένα ιστορικών διαστάσεων ολίσθημα, και ίσως αποδειχθεί ένα μοιραίο για το μέλλον της Ενωμένης Ευρώπης λάθος. Η πρωτοφανής στα χρονικά πολιτισμένων κρατών απόφαση για κατάσχεση τραπεζικών καταθέσεων (γιατί περί αυτού πρόκειται, ας μη γελιόμαστε) ναρκοθετεί τον σκληρό πυρήνα της στοιχειώδους εμπιστοσύνης στο χρηματοπιστωτικό σύστημα και την ασφάλεια των συναλλαγών σε ευρωπαϊκό (τουλάχιστον) επίπεδο. Ο μέχρι τούδε χειρισμός της κρίσης από τις ευρωπαϊκές πολιτικές ηγεσίες και την Ε.Κ.Τ. μπορεί να ήταν άτολμος, προβληματικός, δογματικός, αναποτελεσματικός και κατώτερος των περιστάσεων, αλλά τουλάχιστον βασιζόταν στην απαραβίαστη για δεκαετίες κοινή παραδοχή ότι «ουδείς μπορεί να βάλει χέρι» στις τραπεζικές καταθέσεις των πολιτών. Η άφρων απόφαση που ελήφθη -και που αξίζει να σημειωθεί ότι δεν ήταν προϊόν πίεσης χρόνου ή ανάγκης αντιμετώπισης μιας έκτακτης κατάστασης, αλλά προετοιμάσθηκε μετά από συζητήσεις και διαπραγματεύσεις μηνών- τερμάτισε εν τοις πράγμασι την κοινή πίστη στην ανωτέρω παραδοχή. Κανείς  πολίτης, οποιασδήποτε χώρας της Ευρωζώνης δεν μπορεί, πλέον,  να αισθάνεται ότι οι καταθέσεις του είναι ασφαλείς. Ακόμη κι αν η εγκληματική απόφαση αυτή αλλάξει (προστατεύοντας τις έως 100.000 ευρώ καταθέσεις), η ζημιά σε επίπεδο εμπιστοσύνης έχει ήδη γίνει και είναι ανήκεστη.
Το κουτί της Πανδώρας άνοιξε...

Το παραβάν

Το καλύτερο επιχείρημα κατά της δημοκρατίας είναι πέντε λεπτών συζήτηση με τον μέσο ψηφοφόρο

Winston Churchill

Η δημοκρατία είναι το χειρότερο πολίτευμα με εξαίρεση όλα τα άλλα

Winston Churchill




Κουβέντιαζα πριν από καμιά δεκαριά μέρες με έναν αγαπημένο μου (μικρό) ξάδελφο κατά τη διάρκεια ενός -παραδοσιακού- οικογενειακού κυριακάτικου μεσημεριανού γεύματος. 28 χρονών το ξαδελφάκι μου, παλικάρι στα ντουζένια του, ορμητικός, παθιασμένος, αποφασιστικός, ισχυρογνώμων, αισιόδοξος, ιδεαλιστής: νέος. Νέος και φυσικά...άνεργος. Μου μιλούσε για τις προσπάθειες του, για τις ελπίδες του, για τα εφόδια του, για τα σχέδια του να στραφεί στην καλλιέργεια της γης. Ενθουσιώδης αλλά και οργισμένος, μου 'λεγε ότι «θα βασισθώ στις δυνάμεις μου, δεν έχω να περιμένω από κανέναν τίποτα», κι έδειχνε περισσότερο περήφανος παρά απογοητευμένος. «Εγώ, θα τη βρω την άκρη», είπε σίγουρος, «στο κάτω-κάτω τον εαυτό μου έχω να θρέψω μόνο. Κουτσά-στραβά θα τα καταφέρω. Αλλά δεν καταλαβαίνω όλους εσάς που δεν αντιδράτε και κάθεστε με σταυρωμένα τα χέρια, ενώ έχετε μικρά παιδιά να μεγαλώσετε». «Εδώ ρε, δεν αντιδράτε εσείς που σας έχουν κλείσει όλους τους δρόμους, που δεν βρίσκετε δουλειά πουθενά, και που στο κάτω-κάτω είστε πιτσιρικάδες και το αίμα σας βράζει, περιμένεις από τους 45ρηδες με κουτσούβελα και υποχρεώσεις να βγουν μπροστά; Και τέλος πάντων, στη δημοκρατία», του λέω, «όλοι οι πολίτες ανεξαρτήτως ηλικίας και οικογενειακής κατάστασης οφείλουν να δραστηριοποιούνται, να συμμετέχουν, να δρουν, να αντιδρούν». «Άσε μας, ρε Στάμο με τα politically correct σου, περί δημοκρατίας», μου είπε γελώντας, «στα σοβαρά τα λες αυτά; Είναι δημοκρατία τώρα αυτό που ζούμε; Μπορούμε να επηρεάσουμε τίποτα; Μπορούμε να κάνουμε καμία διαφορά; Ποιοι πολίτες και κουραφέξαλα. Αποκοιμίζουν τον κόσμο με τη μπάλα και τα τούρκικα, τον ενημερώνουν στημένα και κατευθυνόμενα και πάει μια φορά στα τρία-τέσσερα χρόνια και ψηφίζει είτε παραπλανημένος, είτε φοβισμένος, είτε και τα δύο, και μετά αυτοί που βγαίνουν κάνουν άλλα από αυτά που υπόσχονταν. Πως το είπαμε; "Επαναδιαπραγμάτευση"; "Απαγκίστρωση;" Τα θυμάσαι; Αυτή είναι η δημοκρατία που μας λες; Δημοκρατία είναι μόνο η άμεση, και αυτήν δεν θα μας την εκχωρήσουν ποτέ!»

Ανυπεράσπιστοι

Δεν έχω να προσθέσω ούτε λέξη...


       Ανυπεράσπιστοι (του Νίκου Ξυδάκη)

'Αναψαν ξύλα σ’ ένα αυτοσχέδιο μαγκάλι για να ζεσταθούν, ίσως και σαν αθώο, ανέξοδο παιχνίδι. Πέντε φίλοι, φοιτητές εικοσάχρονοι,   έφαγαν, ήπιαν, θα αστειεύτηκαν, θα είδαν καμιά ταινία στον υπολογιστή, έπεσαν να κοιμηθούν με αναμμένο το μαγκάλι. Στη Λάρισα, σε μια φοιτητική γκαρσονιέρα.

Αμφιβάλλω αν τα παιδιά αυτά είχαν ακούσει ποτέ για την τοξική δράση του μονοξειδίου του άνθρακος, συν όλα τ’ άλλα της καύσης του μαγκαλιού μέσα σε κλειστό χώρο. Αμφιβάλλω αν γνώριζαν καν ότι η αυτοσχέδια θερμάστρα που έστησαν με τον κομμένο θερμοσίφωνα ονομάζεται μαγκάλι, ψησταριά θα το ονόμαζαν· ούτε οι γονείς τους ούτε ίσως οι παππούδες τους θα τους είχαν πεί για μαγκάλια, πυρήνα, αναθυμιάσεις. Αμφιβάλλω αν είχαν ακούσει ποτέ ιστορίες πείνας και Κατοχής. Αμφιβάλλω αν είχαν προλάβει να καταλάβουν τι είναι ένδεια και ανάγκη.

Είναι παιδιά γεννημένα μετά το 1990, σαν τα δικά μου, που ρωτούσαν χθες «τι είναι μαγκάλι», παιδιά του καλοριφέρ και του κλιματιστικού, που αδυνατούν να συλλάβουν τον κόσμο χωρίς κινητή τηλεφωνία και διαδίκτυο, που δίνουν ραντεβού μέσω φέισμπουκ. Παιδιά χαϊδεμένα, τρυφερά, σαν άνθη θερμοκηπίου, με όνειρα να σπουδάσουν και να προκόψουν, όπως και οι προηγούμενες γενιές. Με μια κρίσιμη διαφορά: είναι παιδιά που αγνοούν τη σφαίρα της εκτάκτου ανάγκης, ως εκ τούτου απροετοίμαστα να την αντιμετωπίσουν, δεν ξέρουν πώς να επιζήσουν σε δυσχερείς ή ακραίες συνθήκες. Παιδιά ανυπεράσπιστα. Θα μάθουν.

Οι δυο φοιτητές στη Λάρισα δεν πρόλαβαν. Δεν πρόλαβαν να μάθουν να διακρίνουν το παιχνίδι από την ανάγκη, δεν πρόλαβαν να μάθουν να αναγνωρίζουν τους κινδύνους του βίου και να προσαρμόζονται. Η ζωή ήταν ακόμη παιχνίδι, χαρά, διαρκής ανακάλυψη, δεν περιείχε ήττες και ματαιώσεις. Αναψαν το μαγκάλι, μαγείρεψαν, αστειεύτηκαν, άνοιξαν μπίρες, ήταν ευτυχείς με τα ελάχιστα. Κι ύστερα κοιμήθηκαν, τα πουλάκια μου.

Υ.Γ. Το χαρακτικό είναι είναι η "εικόνα περιπλάνησης" του Γιάννη Στεφανάκι (2007)

Του «πολλαπλασιαστή»... το ανάγνωσμα

H περί δημοσιονομικού πολλαπλασιαστή ή άλλως περί του «λάθους» του Δ.Ν.Τ. συζήτηση έχει δυστυχώς σε μεγάλο βαθμό όλα τα γνωρίσματα και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του δημοσίου διαλόγου(;) που διεξάγεται στη χώρα τα τελευταία χρόνια: υπερβολές, απλουστεύσεις, δογματισμό, οξύτητα, πόλωση, αλληλοκατηγορίες,  δαιμονολογία, και εν πολλοίς απουσία ψυχραιμίας, δια ταύτα και στρατηγικής στόχευσης. Οι μεν βρήκαν την ευκαιρία να ζητήσουν και πάλι «κατάργηση των μνημονίων» και να καταγγείλουν τους κυβερνώντες για υποτέλεια, οι δε βασιλικότεροι του Δ.Ν.Τ. υπερασπίζονται μέχρι τέλους μια καταφανώς αδιέξοδη πορεία κοινωνικοοικονομικής καταστροφής και καταγγέλουν τους αντιπάλους τους για λαϊκισμό και δημαγωγία.

   Η όλη ιστορία της «λανθασμένης» εκτίμησης από το Δ.Ν.Τ. του υφεσιακού βάθους που θα προκαλούσε στην ελληνική οικονομία η απαιτούμενη δημοσιονομική προσαρμογή ξεκίνησε αρκετούς μήνες νωρίτερα -περί τα τέλη του καλοκαιριού- με τη σχετική «ομολογία» του Ολιβιέ Μπλανσάρ -επικεφαλής οικονομολόγου του Ταμείου-. Το θέμα αρχικώς δεν πήρε μεγάλη δημοσιότητα, δεν πολυ-συζητήθηκε ούτε εντός, ούτε εκτός συνόρων και λίγο-πολύ παρουσιάσθηκε σαν ένα «τεχνικό» ζήτημα που αφορούσε κάτι σαν ένα λάθος στις πράξεις σε μια, κατά τα άλλα, σωστή εξίσωση. Η διόγκωση της υπόθεσης ξεκίνησε τις τελευταίες εβδομάδες για λόγους που, υποθέτω, έχουν να κάνουν και με τους τακτικούς σχεδιασμούς και τις επιδιώξεις όλων των εμπλεκομένων.

Έλλειμμα «δημοκρατικού ισοζυγίου»

Νόμοι-μνημόνια εκατοντάδων σελίδων ψηφίζονται σε μονήρη άρθρα για αποτροπή κοινοβουλευτικών διαφοροποιήσεων και «ατυχημάτων», τα εκάστοτε «προαπαιτούμενα» της εκάστοτε «επόμενης κρίσιμης δόσης» περνούν άνευ συζητήσεως την τελευταία πάντοτε στιγμή και με τη διαδικασία του κατεπείγοντος, το κοινοβούλιο παρακάμπτεται (έστω και προσωρινά) με τα τετελεσμένα των Πράξεων Νομοθετικού Περιεχομένου (Π.Ν.Π.), ο κοινοβουλευτικός έλεγχος περιφρονείται από την εκτελεστική εξουσία, υπουργοί εν ενεργεία και πρώην Πρωθυπουργοί (και νυν επισκέπτες Καθηγητές) επιτίθενται συγκεκαλυμμένα ή και απροκάλυπτα σε δικαστικούς λειτουργούς, όταν οι πρωτοβουλίες και οι αποφάσεις των τελευταίων δεν τους αρέσουν ή δεν τους εξυπηρετούν,  οι πολιτικές επιστρατεύσεις απεργών και οι επιτάξεις των υπηρεσιών τους διαδέχονται η μία την άλλη, το Εθνικό Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο υποδεικνύει στα ΜΜΕ να μην προβάλλουν εικόνες κοινωνικής εξαθλίωσης και ένδειας, η χώρα διασύρεται για μία ακόμη φορά με υποβολή υπόπτων σε ωμά (και πιθανότατα από πλευράς ΕΛ.ΑΣ. εκδικητικά) βασανιστήρια και τέλος, μετά την πρακτική ισοπέδωση κάθε έννοιας νομικής προστασίας της εργασίας, φαίνεται πως αναζητούνται τρόποι δια νόμου περιορισμού του δικαιώματος στην απεργία.

Πόση φτώχεια και ανισότητα αντέχει η δημοκρατία;

 H χώρα δεν μπορεί να επιτύχει, όταν μια διαρκώς συρρικνούμενη μειοψηφία κερδίζει τόσα πολλά, ενώ μια διευρυνόμενη πλειοψηφία δυσκολεύεται να επιβιώσει.

Barack Obama (από την ομιλία του στην τελετή ορκωμοσίας της δεύτερης θητείας του)

Πάντα ξέραμε ότι η απεριόριστη αναζήτηση του εγωιστικού συμφέροντος ήταν ηθικά λανθασμένη. Τώρα γνωρίζουμε ότι είναι και οικονομικά λανθασμένη.

Franklin D. Roosevelt (από την ομιλία του στην τελετή ορκωμοσίας της δεύτερης θητείας του)

Είναι πολλοί που διατείνονται ότι ο Μπάρακ  Ομπάμα πασχίζει να περάσει στην ιστορία ως ο  Ρούζβελτ του 21ου αιώνα και προσπαθεί να τον μιμηθεί γενικώς, αλλά η ταύτιση απόψεων των δύο σημαντικών αυτών πολιτικών ανδρών, που -όχι τυχαία- βρέθηκαν στο τιμόνι της μεγάλης αυτής χώρας, εν μέσω των δύο πιο βαθειών οικονομικών κρίσεων των τελευταίων 100 ετών, εδράζεται σε μια τόσο αξιακή, όσο και ρεαλιστική θεώρηση, που στην πραγματικότητα πρωτοσυναντάται στον επιτάφιο του Περικλή : ότι, δηλαδή, η προσωπική ευημερία προϋποθέτει και συναρτάται με την ευημερία της πόλεως, μέσω της οποίας και εν πολλοίς τελεσφορεί. Η διαπίστωση είναι κρίσιμη: η ανάκαμψη από την οικονομική κρίση απαιτεί κοινωνική συνοχή, συνείδηση κοινής μοίρας, άμβλυνση των ανισοτήτων. Όχι μόνον γιατί έτσι εξασφαλίζεται ένα μίνιμουμ κοινωνικής γαλήνης και πολιτικής σταθερότητας που είναι απαραίτητα για την οικονομική ανάπτυξη, αλλά γιατί πιθανότατα η έκρηξη των κοινωνικο-οικονομικών ανισοτήτων είναι και  οικονομικά αντι-παραγωγική και μπορεί να συμπεριληφθεί στα αίτια που οδήγησαν στην οικονομική κρίση.

Ψήγματα αισιοδοξίας

-«Σταμάτα επιτέλους να είσαι τόσο αρνητικός!»
-«Ένας πραγματικός αισιόδοξος θα είχε πει,...Να είσαι θετικός...! »


Παρακολουθούσα προ ημερών την ομιλία του Προέδρου των Η.Π.Α. κατά την τελετή ορκωμοσίας του για τη δεύτερη και τελευταία θητεία του. Ο Μπάρακ Ομπάμα είναι αναμφίβολα ένας χαρισματικός ρήτορας και ο ρόλος του, αλλά και η περίσταση επέβαλαν να εκφωνήσει έναν λόγο αισιόδοξο και ενωτικό. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τα λεγόμενα του δεν έχουν την αξία και τη σημασία τους, και μάλιστα όχι μόνο για τους Αμερικανούς πολίτες. Θα' λεγα δε ότι το παρακάτω απόσπασμα (σε κάπως ελεύθερη μετάφραση) θα μπορούσε κάλλιστα να μας προβληματίσει.

«Πάντα αντιλαμβανόμασταν ότι όταν οι καιροί αλλάζουν το ίδιο πρέπει να κάνουμε κι εμείς, ότι η πίστη στις θεμελιώδεις αξίες μας απαιτεί νέες αντιδράσεις σε νέες προκλήσεις, ότι η προάσπιση των ατομικών μας ελευθεριών απαιτεί συλλογική δράση. Γιατί, κανένα άτομο μόνο του δεν μπορεί να εκπαιδεύσει τους δασκάλους μαθηματικών και επιστήμης που χρειαζόμαστε για να δώσουν στα παιδιά μας τα απαραίτητα εφόδια για το μέλλον, ή να χτίσει τους δρόμους, τα δίκτυα, τις υποδομές, τα ερευνητικά εργαστήρια που απαιτούνται για να φέρουν δουλειές και επιχειρήσεις στις ακτές μας. Τώρα, περισσότερο από ποτέ, πρέπει να τα κάνουμε όλα αυτά μαζί, σαν ένα έθνος, σαν ένας λαός.
Αυτή η γενιά δοκιμάσθηκε από την κρίση που ενίσχυσε την αποφασιστικότητα μας και απέδειξε την ανθεκτικότητα μας. Η οικονομική ανάκαμψη όμως έχει αρχίσει, οι δυνατότητες της Αμερικής είναι απεριόριστες, γιατί έχουμε όλες εκείνες τις ιδιότητες που απαιτούνται σε έναν κόσμο χωρίς σύνορα: Νιάτα, καθοδήγηση (ηγεσία), ποικιλία, ανοιχτή σκέψη, μια ατελείωτη ικανότητα να ρισκάρουμε, και το χάρισμα να επανανακαλύπτουμε και να καινοτομούμε.
Είμαστε φτιαγμένοι γι'αυτή τη στιγμή και θα την αδράξουμε, στο μέτρο και το βαθμό που θα είμαστε ενωμένοι. Γιατί, εμείς, ο λαός, αντιλαμβανόμαστε ότι η χώρα δεν μπορεί να επιτύχει, όταν μια διαρκώς συρρικνούμενη μειοψηφία κερδίζει τόσα πολλά, ενώ μια διευρυνόμενη πλειοψηφία δυσκολεύεται να επιβιώσει. Πιστεύουμε ότι η ευημερία της χώρα μας πρέπει να ακουμπήσει στους ευρείς ώμους μιας ανερχόμενης μεσαίας τάξης.  Η κοινωνία ευδοκιμεί όταν κάθε άνθρωπος μπορεί να βρει ανεξαρτησία και περηφάνεια στη δουλειά του και όταν τα εισοδήματα από την εργασία απελευθερώνουν τις οικογένειες από τη φτώχεια.»

Road to nowhere

Aντί άλλου σχολίου για το προχθεσινό κοινοβουλευτικό "Δελφινάριο",
το "Road to nowhere" από τους Talking Heads (Oμιλούσες Κεφαλές)



















Well we know where we're goin'                          
But we don't know where we've been
And we know what we're knowin'
But we can't say what we've seen
And we're not little children
And we know what we want
And the future is certain
Give us time to work it out

We're on a road to nowhere
Come on inside
Takin' that ride to nowhere
We'll take that ride

Η μυωπική εξομοίωση των «άκρων»

Κανείς δεν μπορεί να σκέφτεται και να χτυπάει κάποιον την ίδια στιγμή.

Suzan Sontag, Αμερικανίδα συγγραφέας

Το μόνο που χρειάζεται το κακό για να πετύχει είναι οι ευπρεπείς να μείνουν αδρανείς.

Edmund Burke, Iρλανδός πολιτικός, συγγραφέας, φιλόσοφος (1729-1797)

Όταν το παρελθόν δεν φωτίζει το μέλλον, το 
                                                                                    παρόν σκοτεινιάζει. 
                                                                       
                                                              Alexis de Tocqueville, Γάλλος πολιτικός διανοητής

Εδώ και μήνες, και ειδικά μετά τα αποτελέσματα των διαδοχικών βουλευτικών εκλογών του προηγουμένου έτους -και τις εκπλήξεις(;) που αυτά έκρυβαν- πολλοί φιλελεύθεροι -κυρίως- αρθρογράφοι, διανοούμενοι, δημοσιογράφοι και πολιτικοί έχουν εισάγει στον δημόσιο διάλογο τη θεωρία των «άκρων» και την πρακτική της εξίσωσης ή/και της εξομοίωσης τους, σε μια υποτιθέμενη λογική διμέτωπου αγώνα υπεράσπισης των αρχών και των αξιών του κοινοβουλευτισμού, της αστικής δημοκρατίας και της συνταγματικής έννομης τάξης, έναντι όσων ακραίων πολιτικών σχηματισμών φέρονται να τις αντιστρατεύονται. Πιο συγκεκριμένα, δεν είναι λίγοι αυτοί οι οποίοι εξομοιώνουν τις «ακραίες» αντιλήψεις του κόμματος της μείζονος αντιπολίτευσης με τον νεοεισελθόντα στο κοινοβούλιο ναζιστικό σχηματισμό της Χρυσής Αυγής, και εκφράσεις όπως... το «φαιοκόκκινο μέτωπο» ή ακόμα και... οι «Συριζαυγίτες», χρησιμοποιούνται και γράφονται όλο και συχνότερα. Η επιχειρούμενη τεκμηρίωση αυτής της ισοπεδωτικής προσέγγισης περιλαμβάνει ιδεολογικο-φιλοσοφικές αναλύσεις και παραλληλισμούς της αντιδημοκρατικής και ανελεύθερης φύσης του φασισμού και του κομμουνισμού, ιστορικές αναφορές στα εγκλήματα του ναζισμού και του σταλινισμού και -πρωτίστως- την υπενθύμιση ότι η βία και η ανομία στη χώρα μας προέρχονται και από την ακροδεξιά και από την ακροαριστερά (ίσως δε,... κυρίως από την ακροαριστερά).

   Η εκτίμηση μου είναι, ότι η επιχειρούμενη αυτή εξομοίωση των «άκρων» είναι αμετροεπής και ενδεχομένως επικίνδυνη. Εξυπηρετεί -πιθανότατα- συγκεκριμένες πολιτικές επιδιώξεις και κομματικούς σχεδιασμούς, αλλά δεν παύει να αναδεικνύει θολή ιστορική ματιά και μυωπική πολιτική οπτική.

«Ούτε νόμιμο, ούτε ηθικό»: Το βαρύ τίμημα της απαξίωσης των θεσμών

Δεν υπάρχουν θεσμοί, παρά μόνο ο κυρίαρχος λαός
                                             Ανδρέας Παπανδρέου

Αν η εξουσία διαφθείρει, η απόλυτη εξουσία διαφθείρει απόλυτα
                              Λόρδος Acton, Άγγλος ιστορικός (1834-1902)

O κλασσικά περιγραφόμενος λαϊκισμός, είτε στην αριστερίστικης ρητορικής, είτε στην πατριδοκάπηλη, εκδοχή του (είτε στον πρωτοπασοκικό-ανδρεοπαπανδρεϊκό συγκερασμό τους π.χ.) και ο «φωδιστικός» αντι-λαϊκισμός των ελίτ, παρά τις πολιτικές αψιμαχίες και αντιπαραθέσεις των εκπροσώπων τους μοιράζονται δύο κρίσιμα κοινά χαρακτηριστικά: την αντιμετώπιση των πολιτών ως νήπια που χρειάζονται καθοδήγηση, αδιαμεσολάβητη και εν λευκώ εκπροσώπηση, «πολιτικά χαρισματική» ή «τεχνοκρατικής αυθεντίας» διακυβέρνηση και μια βαθειά απαξία ή/και περιφρόνηση για τους θεσμούς (κυρίως όσους σχετίζονται με οποιαδήποτε μορφή δημοκρατικής νομιμοποίησης ή ελέγχου) και τα θεσμικά αντίβαρα της διάκρισης των εξουσιών. Ο πολιτικάντικος λαϊκισμός και ο ελιτίστικος αντιλαϊκισμός είναι υπό μία έννοια δύο όψεις του ίδιου, απεχθανόμενου στην ουσία την δημοκρατικά θεσμισμένη κοινωνία των πολιτών, νομίσματος. Όπως, ίσως δύο όψεις του ιδίου νομίσματος θα μπορούσαν να θεωρηθούν και δύο εκπρόσωποι των δύο αυτών σχολών σκέψης και πολιτικής δράσης: ας πούμε, για παράδειγμα (έτσι...τυχαία)... ο Άκης Τσοχατζόπουλος και ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου.

Ένοπλος δογματισμός

Eίναι πολλές μέρες τώρα που ήθελα να γράψω αυτό το κείμενο, αλλά το ανέβαλα σκοπίμως για να υπάρξει μια -αναγκαία- χρονική και ψυχική απόσταση από το σοκαριστικό γεγονός που με παρακίνησε στη συγγραφή του. Υπάρχουν ειδήσεις, που το άκουσμα τους παγώνει τη σκέψη, εξοβελίζει τη λογική από την πρόσληψη και την επεξεργασία τους και παραδίδει τη συνείδηση σε μια έκρηξη του αλαφιασμένου θυμικού. Το μακελειό στο σχολειό του Νιου Τάουν του Κονέκτικατ, ήταν, νομίζω, μια τέτοια είδηση, ειδικά, ίσως, για όποιον τυγχάνει γονιός ανήλικων παιδιών.
   Tραγωδίες σαν αυτή, ασφαλώς και δεν συμβαίνουν μόνο επί αμερικανικού εδάφους (ποιος μπορεί να ξεχάσει π.χ. την ανατριχιαστική επιχείρηση μαζικής εξόντωσης που έστησε και εκτέλεσε πέρυσι με φρικαλέα μεθοδικότητα ο ακροδεξιός Μπρέιβικ στο νησάκι Ουτόγια του Όσλο; ), αλλά στην πραγματικότητα είναι αξιοπρόσεκτη η συχνότητα και η σταθερή επαναληπτικότητα του θανατηφόρου παραλογισμού στις Η.Π.Α (μόνο τα τελευταία λίγα χρόνια: ...Κολουμπάιν, Βιρτζίνια Τέκ, Τούσον, Ορόρα...). Πολλοί Ευρωπαίοι αναλυτές, αλλά και απλοί πολίτες, έχουν την τάση να αποδίδουν αυτό το, κατά κάποιον τρόπο, «φονικό αμερικανικό παράδοξο» σε ένα είδος πολιτισμικής ιδιομορφίας και παραδοσιακής κληρονομιάς των Αμερικανών που τους συνδέει με μια εμμονική φιλοσοφική προσέγγιση με την οπλοκατοχή, άλλοι κάνουν λόγο για τη διαμάχη και τις εκρηκτικές αντιφάσεις των «δύο Αμερικών», όπου υποτίθεται πως η Αμερική του φιλελευθερισμού, της ανεκτικής πολυ-πολιτισμικότητας, των επιχειρηματικών ευκαιριών και της δημιουργίας, της επιστήμης, της έρευνας, της καινοτομίας, των κορυφαίων πανεπιστημίων, της πνευματικής και καλλιτεχνικής πρωτοπορίας αντιμάχεται και εναλλάσσεται σε εξουσία και επιρροή με τη σκοταδιστική, θρησκόληπτη, φονταμενταλιστική, πολεμοχαρή και επιθετική Αμερική του "Τea Party", κάποιοι εστιάζουν στα πανίσχυρα οικονομικά συμφέροντα της βιομηχανίας όπλων που εκφράζεται ως λόμπυ διά της περιβόητης Εθνικής Ένωσης Οπλοκατοχής (NRA) ξοδεύοντας ατελείωτους πόρους για την προπαγάνδιση των απόψεων-συμφερόντων της, και κάποιοι τέλος δίνουν έμφαση στην καλλιέργεια και τη διάχυση μιας κουλτούρας βίας και επιθετικότητας που αναπαράγεται και προωθείται από τα Μ.Μ.Ε., τον κινηματογράφο, τα video-games κ.τ.λ.
   Ισχυρίζομαι, πως, ενώ οι ερμηνείες αυτές είναι στην πλειοψηφία τους βάσιμες και εύλογες, δεν παύουν να είναι (η κάθε μία ξεχωριστά, αλλά και αθροιστικά όλες μαζί) ατελείς. Αγνοούν ή παραβλέπουν μια κρισιμότατη -εκτιμώ- παράμετρο: τον ιδεολογικό-φιλοσοφικό δογματισμό.
Πρόκειται μάλιστα για έναν δογματισμό ακραία «φιλελεύθερο» ή αν θέλετε (αν κι ομολογώ ότι δεν μου πολυ-αρέσει ο  όρος γιατί συχνά οδηγεί σε παρεξηγήσεις όταν χρησιμοποιείται εκτός του στενά οικονομικού πεδίου) «νεο-φιλελεύθερο».

Ο ελληνικός τραπεζικός μύθος («...To άλλο με τις.. τράπεζες το ξέρεις;»)

Από την έναρξη της σοβούσης πολύπλευρης κρίσης και εντεύθεν διαμορφώθηκαν δύο εν πολλοίς αντιμαχόμενες αφηγήσεις-ερμηνείες των αιτίων που μας οδήγησαν σ’αυτήν, δύο αντίπαλες σχολές σκέψης -τρόπον τινά-. Η πρώτη εστιάζει στις «εγχώριες» παθογένειες αναδεικνύοντας τις ολέθριες επιπτώσεις της άφρονος δημοσιονομικής πολιτικής των τελευταίων δεκαετιών, την πελατειακή και λαϊκίστικη λειτουργία του πολιτικού συστήματος, τη διόγκωση ενός αντιπαραγωγικού, σπάταλου και γραφειοκρατικού δημόσιου τομέα, την επιβολή της βούλησης, των συμφερόντων, της πολιτικής πρακτικής (και της αισθητικής) οργανωμένων ομάδων πίεσης και συντεχνιών που αποσπούσαν και διαιώνιζαν «ειδική μεταχείριση» και προνόμια εις βάρος της οικονομίας και της υπόλοιπης κοινωνίας.
   Η δεύτερη οπτική θέασης της κρίσης, και της πορείας μας προς -και μέσα- σ’αυτήν, ρίχνει το βάρος στις  αδυναμίες και τις ανισορροπίες του ευρω-συστήματος και της νομισματικής ενοποίησης, στηλιτεύει τους χειρισμούς και τη διαπραγματευτική αδράνεια των κυβερνώντων που οδήγησαν στην καταφυγή της χώρας στον μηχανισμό στήριξης και το Δ.Ν.Τ., εγκαλεί τους Ευρωπαίους εταίρους και κυρίως τη Γερμανία για οικονομικό σωβινισμό και πολιτικό επεκτατισμό, υποδεικνύει -ως επιχείρημα-  την παράλληλη (με την «αμαρτωλή Ελλάδα») πορεία-«μοίρα» και των υπολοίπων χωρών της ευρωπαϊκής περιφέρειας -κυρίως του Νότου-, και, στη συνωμοσιολογική -ενδεχομένως- εκδοχή της, κάνει λόγο για ένα οργανωμένο σχέδιο άλωσης της χώρας και των πλουτοπαραγωγικών της πηγών και κατάλυσης της εθνικής της κυριαρχίας.
   Η προσπάθεια να αναζητήσει και να διατυπώσει κανείς με ψυχραιμία και ευθυκρισία ένα κοινό, ολοκληρωμένο πλαίσιο ανάλυσης που θα μπορούσε να συγκεράσει τις όποιες προφανείς, εύλογες και τεκμηριωμένες αιτιάσεις και των δύο πλευρών, φαντάζει, όσο η κρίση βαθαίνει και η κοινωνία βυθίζεται στην απόγνωση, το μηδενισμό ή/και τον εξτρεμισμό, όλο και δυσκολότερο, ενδεχομένως δε και μάταιο. Εντούτοις υπάρχει μια -κατά κάποιον τρόπο- κοινή παραδοχή, που σχετίζεται με (ή, αν θέλετε, καθόρισε) την πορεία που μας οδήγησε στα βράχια: η αποδιάρθρωση της παραγωγικής βάσης της χώρας,  η παραδοχή, ότι το οικονομικό και (αντι)-«αναπτυξιακό» μοντέλο της αμέριμνης και «χαζοχαρούμενης» κατανάλωσης (κυρίως εισαγόμενων προϊόντων και υπηρεσιών, με δανεικό μάλιστα χρήμα) δεν μπορούσε να συνεχίζεται επ’άπειρον και πάντως είναι εκ των πραγμάτων αδύνατον (εντός ή εκτός ευρώ) να συνεχισθεί εφεξής. Μπορεί οι μεν να αποδίδουν την παραγωγική καταβαράθρωση της οικονομίας στον στραγγαλισμό των «υγιών παραγωγικών της δυνάμεων» από τον κρατικό Λεβιάθαν και τα στεγανά των κλειστών επαγγελμάτων, και οι δε να ενοχοποιούν το σκληρό νόμισμα και τη διαπλοκή πολιτικής εξουσίας και «μπεταντζήδων» καναλαρχών, αλλά η διαπίστωση -όσο κι αν δεν προβάλλεται με την ένταση που της αρμόζει- είναι κοινή:
δεν παράγαμε σχεδόν τίποτα, εκτός από τσιμέντο και ακριβές και συχνά άχρηστες υπηρεσίες.

«Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος όπως τον γνώρισα»

Σαν σήμερα, πριν από 110 χρόνια, γεννήθηκε ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, μια από τις σημαντικότερες πολιτικές και πνευματικές φυσιογνωμίες του τόπου στον προηγούμενο -τουλάχιστον- αιώνα. Ο Κανελλόπουλος δραστηριοποιήθηκε πολιτικά από την πρώτη του νεότητα και αδιαλείπτως έως το πέρας του βίου του και ταυτόχρονα παρήγαγε ένα συγκλονιστικό στον όγκο, το εύρος και την ποιότητα του πνευματικό και συγγραφικό έργο, ένα έργο κυριολεκτικά παγκόσμιας εμβέλειας. Από όποια σκοπιά κι αν προσεγγίσει κανείς τη ζωή και τη δράση του Παναγιώτη Κανελλόπουλου, δεν μπορεί παρά να σταθεί με θαυμασμό στον μοναδικό τρόπο με τον οποίο συνδύασε την ιδιότητα του μαχόμενου πολιτικού ανδρός με αυτήν του βαθυστόχαστου διανοητή.  Παθιασμένος και ταυτόχρονα στοχαστικός, φλογερός και ταυτόχρονα εμβριθής, μαχητικός και ταυτόχρονα συναινετικός, ανυποχώρητος και ταυτόχρονα συμφιλιωτικός, έχαιρε εκτίμησης και σεβασμού από φίλους και αντιπάλους.

   Παρακολουθώντας κανείς τις τοποθετήσεις στο Κοινοβούλιο, την αρθρογραφία, τις συζητήσεις στα Μ.Μ.Ε., τις αιτιάσεις, τους δημόσιους διαξιφισμούς των συγχρόνων πολιτικών, είναι δύσκολο να μην καταθλιβεί από το απίστευτα χαμηλό επίπεδο, την ανυπαρξία πνευματικής συγκρότησης, την επιθετική αγένεια και την εν γένει απαιδευσιά της θλιβερά αυξανόμενης πλειονότητας αυτών. Η απουσία πολιτικών προσωπικοτήτων ικανού πνευματικού διαμετρήματος και ανεπίληπτου ήθους φαντάζει αυτή την πολύ δύσκολη εποχή περισσότερο εκκωφαντική από ποτέ.

   Η εταιρεία φίλων Παναγιώτη Κανελλόπουλου διοργάνωσε τον περασμένο Νοέμβριο επιστημονικό συνέδριο για τη ζωή και το έργο του. Οι εργασίες του συνεδρίου έλαβαν χώρα στην μεγάλη αίθουσα της Παλαιάς Βουλής και θα ήθελα σήμερα να παρουσιάσω ένα απόσπασμα της ομιλίας που εκφώνησε ο Σπήλιος Λιβανός (μικρανηψιός του Παναγιώτη Κανελλόπουλου) με τίτλο: «Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος όπως τον γνώρισα».
Ευχαριστώ τον Σπήλιο (που είναι για μένα ...αδελφός) για την ευγενή του καλοσύνη να μου παραχωρήσει το παρακάτω κείμενο.

«...Συχνά αναρωτιέμαι, για το ποια θα ήταν σήμερα η συμβουλή του σε έναν προβληματισμένο ή αγανακτισμένο πολίτη, που θα επεδίωκε να εισέλθει στην ενεργό πολιτική για να γκρεμίσει ότι σάπιο υπάρχει στο πολιτικό σύστημα. Ο Κανελλόπουλος, είμαι βέβαιος, θα συμβούλευε κάθε Έλληνα με ανιδιοτελή ευγένεια και διάθεση για προσφορά,  να συμμετάσχει ενεργά! Θα τον παρότρυνε με θέρμη να αγωνιστεί για τον επαναπροσδιορισμό των αξιών και των προτεραιοτήτων της ελληνικής κοινωνίας. Θα τον παρότρυνε με πάθος να αγωνιστεί για τον επαναπροσδιορισμό των αρχών και των στοχεύσεων της Ε.Ε. Πιστεύω πως για ’κείνον, η πολιτική δεν ήταν μια επιλογή φιλοδοξίας. Ήταν υποχρέωση έναντι: αφενός της ιστορικής μας κληρονομιάς και αφετέρου των επόμενων γενεών. Ο  Κανελλόπουλος ήταν ένα ον πολιτικό. Σοφό και μετρημένο, αλλά πάντως ολοκληρωτικά πολιτικό. Τα πάντα στη ζωή του ήταν πολιτικά. Η στάση του, η επιστημοσύνη του, η λογοτεχνία του, η ποίησή του, ακόμη και η ίδια του η ανάσα.  Πολιτικά, όμως, με τη λαμπρή έννοια της αρχαιοελληνικής σκέψης. Με την ηθική έννοια της πολιτικής, που διαπνέει  το στοχαστικό έργο του «Επιστολές στους Προγόνους μου». Ξεχωρίζει στο αισθαντικό αυτό κείμενο, που σημειώνω ότι γράφτηκε στους πρώτους μήνες της απριλιανής δικτατορίας, εννιά ιστορικές προσωπικότητες, μεταξύ των οποίων τον Σόλωνα, τον Σοφοκλή και τον Αριστείδη, διάφορες μεταξύ τους στο χώρο, στο χρόνο και στον τρόπο που έζησαν∙ παρόμοιες, όμως, ως προς την υπαρξιακή και βιωματική τους σχέση μαζί του.

Μέσα από τις ιστορικά ενοραματικές αυτές επιστολές ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος αναδεικνύει το ήθος, το πνεύμα και τη γενναιότητα, ως τις αρετές που ο ίδιος, τόσο στο θεωρητικό, όσο και στο πολιτικό του βίο, διακόνησε δίχως εκπτώσεις και αναστολές.

Λέει, σχετικά, σε ένα αυτοβιογραφικό του κείμενο:

«Το μόνο ασφαλές κριτήριο ενός πολιτικού είναι να αδιαφορεί για την επιτυχία του και να επιδιώκει να είναι συνεπής προς τις πεποιθήσεις του. Έτσι, ακόμη και αν  δεν ανέβει ψηλά, το βέβαιο είναι ότι, τουλάχιστον,  δεν θα πέσει χαμηλά».

«Ντρέπομαι να πω στους φίλους μου...»

...Είχαμε κάτσει μια παρέα φίλων για καφέ και κουβεντούλα. Κυριακάτικο πρωϊνό, ήλιος φωτεινός, ουρανός ανέφελος, φθινοπωρινό αεράκι, εφημερίδες στο τραπεζάκι, διάθεση χαλαρή. Ήταν από εκείνες τις μέρες που σε τραβάν από το σβέρκο να βγεις έξω, να τις χαρείς, να ρεμβάσεις, να ξεθολώσεις. Τα παιδιά τρέχαν, φωνάζαν, ίδρωναν, παίζαν σαν να  μην υπήρχε αύριο (...αλήθεια, πως αλλιώς μπορεί να παίξει ένα παιδί;) κι εμείς καλαμπουρίζαμε ευδιάθετοι.
H κουβέντα όμως δεν άργησε να ξεστρατίσει. Κάποιος, κάτι διάβασε σε μια εφημερίδα, έκανε ένα σχόλιο, κάποιος αντι-σχολίασε, ο τρίτος συμφώνησε, ο τέταρτος διαφώνησε. Το θέμα ήρθε σαν απρόσκλητος επισκέπτης και θρονιάστηκε στο τραπέζι μας: Η ΚΡΙΣΗ.
Τα βλέμματα σύντομα σκοτείνιασαν. Ο ένας γκρίνιαζε για τους φόρους («Είναι απίστευτοι. Μας τιμωρούν τώρα γιατί κάναμε παιδιά. Αλλά ξέρω εγώ γιατί το κάνουν...επειδή τα παιδιά δεν έχουν ...πινακίδες, για να τις καταθέσεις στην κωλο-εφορία τους»), ο άλλος τα ’βαζε με τους «Γερμαναράδες», ο τρίτος με τους «κρατικοδίαιτους συνδικαλιστές», τις συντεχνίες και «τα οργανωμένα συμφέροντα» που «δεν θέλουν να αλλάξει τίποτα στον τόπο αυτό» και συνέχισε πως μόνο «οι ξένοι μπορούν να βάλουν τάξη σ’αυτή τη χώρα» και ότι «καλά κάνουν και μας πιέζουν». «Ναι, καλά μας κάνουν», του είπε ένας από την παρέα, αφού «βρίσκουν και τα κάνουν, και εμείς δεν αντιδρούμε, και αφήνουμε αυτά τα πιόνια, τους πολιτικούς, που τους κρατάνε όλους οι Γερμανοί με τις μίζες της Siemens, να υπογράφουν το ένα μνημόνιο μετά το άλλο, κι εμείς πάμε και τους ξαναψηφίζουμε.... Καλά μας κάνουν». «Γιατί, ρε συ, υπήρχε άλλη λύση; Τι θες δηλαδή, να πτωχεύσουμε και να βγούμε από το ευρώ; Τότε να δεις πείνα, που θα πέσει. Πείνα πραγματική. Ακόμη, δεν έχουμε δει τίποτα....». «Ναι, ενώ τώρα που είμαστε στο ευρώ, μια χαρά είμαστε. Το θέμα, φίλε, δεν είναι να είμαστε στο ευρώ. Το θέμα είναι να...έχουμε ευρώ. Έτσι όπως μας πάνε, θα μας ξεζουμίσουνε, θα τσακίσουν την οικονομία, θα ξεπουλήσουμε τα πάντα και στο τέλος, πάλι θα χρεοκοπήσουμε. Καλύτερα να βγούμε τώρα από το ευρώ μόνοι μας, να πονέσουμε 2-3 χρόνια, αλλά να αρχίσουμε να ανεβαίνουμε μετά». «Τα λες αυτά, γιατί δεν καταλαβαίνεις τι θα πει να φύγουμε τώρα από το ευρώ. Ούτε φάρμακα θα έχουμε, ούτε πετρέλαιο, ούτε τίποτα». «Ναι, ενώ τώρα, έχουμε. Το ξέρεις, ότι στην πολυκατοικία μου φέτος δεν θα ανάψουμε καλοριφέρ; Τι να το κάνω εγώ το ευρώ με 35% ανεργία, τη φτώχεια να θερίζει, και το Μιχαλολιάκο να στρατολογεί απελπισμένους;». «Τι τα θέλετε, ρε παιδιά, μάλλον πρέπει να ετοιμαζόμαστε να την κάνουμε από αυτή την κωλο-χώρα, όσο είναι καιρός». «Και που θα πας, ρε φίλε; Νομίζεις είναι εύκολο. Είναι παντού δύσκολα πια. Άσε, που δεν θα βρεις πουθενά αυτό τον ήλιο». «Δεν ξέρω για μας, αλλά τα παιδιά μας πρέπει να φύγουν. Να σωθούν απ’αυτό το... μπουρδέλο». «Νομίζω, ότι υπερβάλλετε», είπε ο ψύχραιμος της παρέας, «η οικονομία πάντα κύκλους κάνει. Το είχαμε παρακάνει κι εμείς. Ζούσαμε πάνω από τις δυνατότητες μας. Μια φούσκα είχαμε φτιάξει. Θα γίνει μια διόρθωση, θα φύγει ο αέρας από το σύστημα και κουτσά-στραβά θα αρχίσουν να φτιάχνουν τα πράγματα». «Έτσι απότομα, όμως, που φεύγει ο αέρας, φίλε, μας βλέπω να πεθαίνουμε από ασφυξία...»

Eνωμένη Ευρώπη: O...νομπελίστας «μεγάλος ασθενής»*

H είδηση της απονομής -προ ολίγων εβδομάδων- του Νόμπελ ειρήνης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, θα πρέπει να ομολογήσω, ότι στην αρχή μου φάνηκε κάτι μεταξύ ανεκδότου και φάρσας, από αυτά που κυκλοφορούν συνεχώς στο διαδίκτυο. Η επιβεβαίωση της είδησης με έκανε να το ξανασκεφθώ: δεν ήταν τελικά τόσο εξωφρενική, όσο μου φάνηκε αρχικά.  Αφ'ενός η ίδρυση και η επέκταση της ενωμένης Ευρώπης (από την αρχική της εκδοχή έως τη σημερινή της μορφή) συνέβαλε αναντίρρητα στην οικοδόμηση των συνθηκών εκείνων που επέτρεψαν μια πρωτοφανή, σχεδόν, ιστορικά μακρά περίοδο ειρήνης και ευημερίας στο μεγαλύτερο τμήμα της ηπείρου και αφ'ετέρου η νορβηγική επιτροπή που είναι υπεύθυνη για την απονομή των Νόμπελ ειρήνης έχει δείξει και στο παρελθόν ότι, ανεξάρτητα αν συμφωνεί ή διαφωνεί κανείς μαζί του, διαθέτει ένα συγκεκριμένο πολιτικό σκεπτικό με το οποίο κάνει κάθε χρόνο την επιλογή της. Είναι επίσης σαφές, ότι η συμβολική αυτή βράβευση της ΕΕ, ήρθε σε μια πολύ δύσκολη και κρίσιμη καμπή της ιστορικής της διαδρομής, σε μια συγκυρία που ο ευρωπαϊκός φεντεραλισμός πνέει τα λοίσθια -και όχι μόνο στη σκληρά δοκιμαζόμενη χώρα μας-, και που οι υποστηρικτές του οράματος της ενωμένης Ευρώπης -και στο σημείο αυτό να ξεκαθαρίσω ότι είμαι ένας από αυτούς- δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να υποστηρίξουν και να διακηρύξουν την πίστη τους αυτή.

Omega minor: Σκοτεινή ύλη (Η άνοδος του ναζισμού)

Το τελευταίο διάστημα δεν είναι λίγοι αυτοί (εντός αλλά και εκτός Ελλάδας) που εκτιμούν ότι η κοινωνική και οικονομική κρίση οδηγεί τη χώρα σε αποσταθεροποίηση με ορατούς πλέον κινδύνους και για το δημοκρατικό πολίτευμα.
Πιο συγκεκριμένα, γίνονται βάσιμες, ως ένα βαθμό, συγκρίσεις με τις συνθήκες που επικρατούσαν στη μεσοπολεμική Γερμανία της δημοκρατίας της Βαϊμάρης και που οδήγησαν στην άνοδο των Ναζί -μετά και από θεαματική τους εκλογική επιτυχία-. Στην πραγματικότητα οι αναλογίες και οι ομοιότητες είναι ανησυχητικά πολλές, υπάρχουν και σημαντικές διαφορές, αλλά νομίζω ότι το θέμα έχει αναλυθεί επαρκώς και δεν νομίζω ότι θα προσέφερα κάτι ιδιαίτερο σχολιάζοντας το περαιτέρω.

Yπάρχουν θέματα και περιπτώσεις, όπου ο λογοτεχνικός λόγος είναι πιο καίριος, εύστοχος και εύγλωττος από οιαδήποτε περισπούδαστη ανάλυση. Αποφάσισα λοιπόν σήμερα να παραθέσω ένα απόσπασμα από το εξαιρετικά φιλόδοξο και πολυεπίπεδο, βραβευμένο μυθιστόρημα Omega minor*(εκδόσεις Πόλις) του Βέλγου συγγραφέα (και καθηγητή της γνωστικής ψυχολογίας στο Georgia Institute of Technology) Paul Verhaegen.
Διαβάστε το, αξίζει τον κόπο.

Υπερ-θεραπευτική Iατρική: Ένα αδιέξοδο μοντέλο

«Ένας 73χρονος άνδρας με μεταστατικό καρκίνο των πνευμόνων δήλωσε στους ιατρούς του ότι δεν επιθυμούσε περαιτέρω παρεμβατικές διαγνωστικές εξετάσεις και θεραπείες. Οι ιατροί του συμβουλεύτηκαν έναν ψυχίατρο που γνωμοδότησε ότι ο ασθενής βρισκόταν σε ‘‘άρνηση’’ σχετικά με την ασθένεια του. Κατόπιν πίεσης από τους ιατρούς και την οικογένεια του ο ασθενής συναίνεσε σε περαιτέρω παρεμβατικό διαγνωστικό έλεγχο και θεραπείες (συμπεριλαμβανομένης της τοποθέτησης ενός σωλήνα γαστροστομίας) για να αποβιώσει μετά από 47 ημέρες επώδυνων και εξαντλητικών παρεμβάσεων. Kατά πάσα βεβαιότητα, δεν ήταν ο ασθενής σε ‘‘άρνηση’’, αλλά οι ιατροί του»[1].

Πρόκειται για ένα (μεταφρασμένο) απόσπασμα από την εισαγωγή ενός εξαιρετικά ενδιαφέροντος άρθρου της δημοσιογράφου Jeanne Lenzer, με τίτλο Unnecessary care: are doctors in denial and is profit driven healthcare to blame? [Aχρείαστη (άχρηστη) φροντίδα: βρίσκονται οι ιατροί σε άρνηση και ευθύνεται η καθοδηγούμενη από το κέρδος φροντίδα υγείας;], που δημοσιεύθηκε στο πολύ έγκυρο επιστημονικό-ιατρικό περιοδικό British Medical Journal (ΒΜJ), και που αποτέλεσε έναυσμα αλλά και βασική πηγή πληροφοριών για το σημείωμα που ακολουθεί.

Εργασιακά: Τα ρουσφέτια της τρόικας

Παρακολουθώντας κανείς (θέλοντας και μη) τα τελευταία επεισόδια του ιδιότυπου ψυχοδράματος υπό τον τίτλο: «διαπραγματεύσεις με την τρόϊκα», αξίζει να σταθεί λίγο στην «εμπλοκή» που παρουσιάσθηκε την προηγούμενη εβδομάδα, και ενώ οι πληροφορίες έκαναν λόγο για επερχόμενη οριστική συμφωνία, με την υποτιθέμενα «αιφνίδια» απαίτηση των τροϊκανών για νέες νομοθετικές πρωτοβουλίες στα εργασιακά, στην κατεύθυνση της περαιτέρω απορρύθμισης της αγοράς εργασίας (πείτε το «ευελιξία» αν το προτιμάτε), της διευκόλυνσης των απολύσεων (και μάλιστα των μαζικών), της μείωσης των αποζημιώσεων (και μάλιστα...αναδρομικά!!!), της κατάργησης (αντί του ισχύοντος «παγώματος») των τριετιών και της διευκόλυνσης (και νομοθετικά, γιατί πρακτικά ήδη ισχύει) των εργοδοτών να αξιώνουν από τους εργαζόμενους οποτεδήποτε τους εξυπηρετεί και άνευ προειδοποίησης υπερωριακή απασχόληση και υπερεργασία χωρίς επιπρόσθετη αμοιβή. Η επιμονή (επιμονή που «φάνηκε» προς στιγμήν να απειλεί συνολικά τη «διαπραγμάτευση») των κυρίων Τόμσεν, Μαζούχ και Μόρς (αν δεν απατώμαι), ως επιτελών της τρόϊκας (αλλά και ως φυσικών προσώπων), στις αξιώσεις τους περί τα εργασιακά, ενός θέματος που δεν άπτεται της δημοσιονομικής προσαρμογής που οφείλει να κάνει το ελληνικό κράτος, γεννά απορίες και επιδέχεται διαφόρων πιθανών ερμηνειών.

Διαρθρωτικό αλαλούμ: Το κουβάρι της Αριάδνης (Being John ...Vroutsis)

Όταν δεν θες να λύσεις ένα πρόβλημα, φτιάξε μια επιτροπή.
Βρετανικό ρητό

Επιτροπή: μια ομάδα ανθρώπων που από μόνοι τους δεν μπορούν να κάνουν τίποτα, αλλά σαν ομάδα μπορούν να αποφασίσουν ότι τίποτα δεν μπορεί να γίνει.
Fred Allen (Αμερικανός κωμικός)

H είδηση, ότι δεκάδες χιλιάδες συνταξιούχοι δεν απογράφηκαν στις αρμόδιες υπηρεσίες, επανέφερε στην επικαιρότητα το ζήτημα των λεγόμενων «συντάξεων μαϊμού», το ενδεχόμενο, δηλαδή, τα ευρισκόμενα σε τραγική οικονομική κατάσταση ασφαλιστικά ταμεία να χορηγούν αντιστοίχως δεκάδες χιλιάδες συντάξεων σε, από καιρού αποδημήσαντα εις Κύριον ή και ανύπαρκτα ενδεχομένως (τίποτα δεν μπορεί να αποκλεισθεί στη χώρα αυτή) πρόσωπα, με εικαζόμενο κόστος άνω των 400 εκ. ευρώ ετησίως, και μάλιστα όταν νέες οδυνηρές (και αναδρομικές) μειώσεις του ύψους των χορηγούμενων συντάξεων (σε κανονικούς-υπαρκτούς δικαιούχους) πρόκειται να ανακοινωθούν και να ψηφισθούν σύντομα. Η αντίδραση της ηγεσίας του υπουργείου εργασίας και κοινωνικών ασφαλίσεων υπήρξε ακαριαία και ρηξικέλευθη: με μεταρρυθμιστικό οίστρο και πολιτική παρρησία εξήγγειλε την άμεση θεσμοθέτηση μιας επαναστατικής «διαρθρωτικής» αλλαγής με την κωδική ονομασία «Αριάδνη». Από τούδε και στο εξής όλοι οι υπήκοοι της ελληνικής επικράτειας θα υποχρεούνται στη σύνταξη συμβολαιογραφικής πράξης για κάθε μεταβολή της οικογενειακής τους κατάστασης και ο εκάστοτε συμβολαιογράφος θα ενημερώνει (με το ...αζημίωτο, φυσικά) ηλεκτρονικά για τις μεταβολές την ΗΔΙΚΑ, τον ΟΑΕΔ, τον ΕΟΠΥΥ και τη γενική γραμματεία  πληροφορικών συστημάτων του υπουργείου οικονομικών. Όπως αντιλαμβάνεσθε ο «κάθε κατεργάρης θα κάτσει πλέον στον πάγκο του» και ουδείς θα μπορεί να «λυμαίνεται» τα πολύπαθα και κοντο-«κουρεμένα» ασφαλιστικά μας ταμεία.

«Άπλετο φως»

«Έντονα ενοχλημένο εμφανίζεται το Μέγαρο Μαξίμου» σύμφωνα με «διαρροές κύκλων που πρόσκεινται στο στενό πρωθυπουργικό περιβάλλον» για το νέο «κύκλο σκανδαλολογίας» που «τορπιλίζει το πολιτικό κλίμα», ενώ εξελίσσεται  και βρίσκεται στην κρισιμότερη τελική της φάση «η μαραθώνια και σκληρή διαπραγμάτευση» με την τρόϊκα. Τη στιγμή ακριβώς, που σύμφωνα με τους ίδιους κύκλους, αρχίζει να αποδίδει η προσπάθεια «αποκατάστασης του κύρους και της αξιοπιστίας της χώρας στο εξωτερικό», έρχεται η νέα αυτή προσπάθεια «των γνωστών εξωθεσμικών κέντρων και παράκεντρων» και «των επιχειρηματικών συμφερόντων που απεργάζονται» την πολιτική και θεσμική αποσταθεροποίηση. Επί της ουσίας της υπόθεσης, η θέση της κυβερνήσεως είναι «κρυστάλλινη και διαυγής»: «άπλετο φως θα χυθεί παντού» και ασφαλώς «το μαχαίρι θα φθάσει στο κόκκαλο». Η προσπάθεια συλλήβδην «σπίλωσης» της πολιτικής τάξης από το «μπαράζ των δημοσιευμάτων» και των λιστών, μια προσπάθεια «που ρίχνει λάσπη στον ανεμιστήρα», δεν θα περάσει. H σκευωρία «θα καταρρεύσει σαν χάρτινος πύργος». Παράλληλα «σαφάρι εξονυχιστικών ελέγχων» θα διενεργηθεί από τις αρμόδιες ελεγκτικές αρχές, «στο μικροσκόπιο των οποίων έχουν τεθεί» οι εν λόγω λίστες, ενώ η δικαιοσύνη θα αφεθεί «απερίσπαστη» και χωρίς παρεμβάσεις να «πράξει το καθήκον της».

Οικονομική κρίση – Ο ρόλος της εκκλησίας (Αρχιεπισκόπου Αλβανίας Αναστασίου)

Στην χώρα αυτή -και πριν από την κρίση- ελάχιστα θέματα συζητούνταν ψύχραιμα, απροκατάληπτα, εις βάθος. Ένα από τα πλέον δύσκολα ζητήματα για οιαδήποτε εκδοχή δημοσίου διαλόγου υπήρξε ανέκαθεν ο ρόλος της Εκκλησίας και κυρίως ο σχέσεις της με το κράτος. Εκατέρωθεν φανατισμοί και υπερβολές επικρατούν και δίνουν το στίγμα, οποτεδήποτε και με οποιαδήποτε αφορμή εγείρεται το ζήτημα. Οι φανατικοί του απολύτου διαχωρισμού κράτους Εκκλησίας εμμένουν στην προσπάθεια άνωθεν "φωταδιστικής" επιβολής ενός "δυτικότροπου" υποτίθεται απόλυτα κοσμικού κράτους με την Εκκλησία να λειτουργεί περίπου σε ένα μοντέλο ΜΚΟ (για την ιστορία πάντως, αξίζει να αναφερθεί, ότι σε πολλά δυτικά κράτη η Εκκλησία δεν είναι και τόσο απόλυτα διαχωρισμένη από το κράτος, π.χ. στο Ηνωμένο Βασίλειο προκαθήμενος της Εκκλησίας της Αγγλίας είναι ο εκάστοτε βασιλιάς-βασίλισσα, ενώ και στην χώρα μας η ανακήρυξη του αυτοκεφάλου της Ελλαδικής Εκκλησίας και η στενή διασύνδεση της με το ελληνικό κράτος υπήρξε πολιτική επιλογή των Βαυαρών του Όθωνα στα πρότυπα των γερμανικών Staatskirchen-"κρατικές εκκλησίες"), ενώ στην αντίπερα όχθη κατισχύει ο θρησκόληπτος σκοταδισμός και η απροκάλυπτη πολιτική και εμπορική (από τους πραματευτάδες των τηλε-πωλήσεων βιβλίων) εκμετάλλευση του θρησκευτικού φρονήματος των πενόμενων και σκληρά δοκιμαζόμενων (πλέον) ανθρώπων. Οι μεν εστιάζουν στην εκκλησιαστική περιουσία και τα προνόμια του κλήρου, οι δε στο ιδεολόγημα του υποτιθέμενου "ελληνο-χριστιανικού πολιτισμού", ως βασικού στοιχείου αυτοπροσδιορισμού και συνοχής του "κατατρεγμένου" ελληνικού έθνους με μπόλικες προσθήκες αφελούς συνωμοσιολογίας. Η κρίση έκανε και αυτή τη συζήτηση πιο φορτισμένη και εμφυλιοπολεμική. Κάπως έτσι φθάσαμε στο σημείο κάποιες  κακόγουστες και χονδροκομμένες διαδικτυακές φάρσες να διώκονται ακαριαίως ...ποινικά, κατόπιν σχετικής υποδείξεως από την, ορίζουσα πλέον την αντζέντα, δράκα των μελονοχιτώνων.
   Στις τάξεις όμως του κλήρου υπάρχουν και σημαντικές πνευματικές φυσιογνωμίες που αρθρώνουν λόγο μεστό, ουσιώδη, μειλίχιο. Προσωπικότητες που αντιλαμβάνονται, ότι σε καιρούς χαλεπούς και ταραγμένους, ο ρόλος της Εκκλησίας, πέραν του όποιου -σημαντικού έτσι κι αλλιώς- φιλανθρωπικού  έργου  της, περιλαμβάνει και μια προσπάθεια ψυχικής και πνευματικής υποστήριξης, όσων προστρέχουν (και δεν είναι λίγοι) σ'αυτήν. Παραθέτω παρακάτω το κείμενο μιας πολύ ενδιαφέρουσας -εκτιμώ- ομιλίας που εκφώνησε ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος, στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών στην Κρήτη στις 3/9/2012.
Διαβάστε το (ει δυνατόν)...χωρίς πάθος.

               ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ – Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ 

1. Ἡ οἰκονομική κρίση πού ζοῦμε σέ πολλές χῶρες τοῦ κόσμου, καί ἰδιαίτερα ἐμεῖς στόν Νότο τῆς Εὐρώπης, ἔχει ὁδηγήσει ἑκατομμύρια ἀνθρώπων σέ κατάθλιψη καί συχνά σέ ἀπόγνωση. Σήμερα ὅλο καί περισσότερο συνειδητοποιεῖται ὅτι ἡ οἰκονομική αὐτή κρίση εἶναι ἀποτέλεσμα μιᾶς γενικότερης κοινωνικῆς κρίσεως, μιᾶς κρίσεως ἀξιῶν. Ἀποτελεῖ συνέπεια μιᾶς θεωρητικῆς ἀντιλήψεως σχετικά μέ τόν ἄνθρωπο καί τή φύση, ἡ ὁποία, στήν ἐποχή τοῦ εὐδαιμονισμοῦ, κινήθηκε σέ ἐντελῶς διαφορετική κατεύθυνση ἀπό τή χριστιανική. Ἀπωθώντας ἀπό τή συνείδηση τῶν ἀνθρώπων καί τῆς κοινωνίας τήν πίστη στόν Θεό, στόν Θεό τῆς ἀλήθειας, τῆς δικαιοσύνης καί τῆς ἀγάπης, ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος κατέληξε στό συμπέρασμα ὅτι, ἀφοῦ δέν ὑπάρχει Θεός, ὅλα ἐπιτρέπονται.

O «ηθικός κίνδυνος»

Οι τα φαιά φορούντες και περί ηθικής λαλούντες
                                Κωνσταντίνος Καβάφης

Από το ξέσπασμα της κρίσης χρέους στην ευρωζώνη και ειδικότερα από τα τέλη του 2009, αρχές του 2010, που διαφαινόταν ο επερχόμενος πλήρης αποκλεισμός της Ελλάδας από τις χρηματαγορές, αναπτύχθηκε μια επιχειρηματολογία που δικαιολογούσε όσα τελικά έγιναν (εμπλοκή του ΔΝΤ στην χρηματοδότηση ευρωπαϊκών κρατών, μνημόνια, σύμφωνο δημοσιονομικής σταθερότητας, PSI κτλ), αλλά και όσα δεν έγιναν (κοινές εγγυήσεις για μέρος των κρατικών χρεών, αμοιβαιοποίηση χρεών, αναπτυξιακή δραστηριοποίηση της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, ποσοτική νομισματική χαλάρωση, αντικυκλικές πολιτικές αντιστάθμισης της υφεσιακής επίδρασης των προγραμμάτων λιτότητας, ευρωομόλογα χρέους και αναπτυξιακά), και η οποία είχε στον πυρήνα της τη λογική του περίφημου «ηθικού κινδύνου» (αγγλιστί moral hazard). Η έννοια είναι σχετικά απλή: Aν κάποιος γνωρίζει, ότι, παρά το γεγονός πως συμπεριφέρεται αφρόνως περί τα οικονομικά του, υπάρχει κάποιος άλλος που θα υποχρεωθεί να τον διασώσει, τότε πιθανότατα θα συνεχίσει την ανεύθυνη συμπεριφορά του (με ενδεχομένως καταστροφικές συνέπειες και για τον ίδιο και για τον «διασώστη» του). Δεν μαθαίνει κανείς από τα λάθη του αν δεν πληρώσει γι’αυτά. Οι επιλογές και οι παραλείψεις έχουν συνέπειες και το κόστος πρέπει να αναλαμβάνεται και να πληρώνεται. «Δεν δίνεις», λοιπόν, «χρήματα σε έναν αλκοολικό ή έναν ναρκομανή, γιατί θα συνεχίσει να πίνει ή να τρυπιέται». Δεν επιδεικνύεις άνευ όρων αλληλεγγύη στην όποια αφερέγγυα Ελλάδα γιατί, πρώτον θα συνεχίσει να σε κοροϊδεύει με τα "greek statistics" και δεύτερον θα δώσεις λάθος μήνυμα στην όποια Πορτογαλία ή Ισπανία σκέφτεται να ακολουθήσει τον ίδιο δρόμο (και «παιδαγωγικός» ο ρόλος της έννοιας του ηθικού κινδύνου!). Προεκτεινόμενο δε το συγκεκριμένο σκεπτικό καταλήγει μοιραία και στην ανάγκη τιμωρίας, αφενός ως «καθαρτηρίου νέμεσης» για τον «αμαρτήσαντα» και αφετέρου για να λειτουργήσει «παιδαγωγικά», ως αντι-κίνητρο, η δύστηνος μοίρα του «αμαρτωλού» για τυχόν έτερους υποψήφιους παραστρατούντες.  Τέλος, η επίκληση του ηθικού κινδύνου εξυπηρετεί και τη στρατηγική προώθηση καλώς εννοούμενων πολιτικών στόχων διευκολύνοντας την προώθηση «αναγκαίων μεταρρυθμίσεων»: «Δεν σου δίνουμε τη δόση, αν δεν μεταρρυθμισθείς» («Προϋπόθεση η θετική έκθεση της τρόικας για την εκταμίευση της επόμενης δόσης» επαναλαμβάνουν μονότονα οι τίτλοι των ειδήσεων).
   Είναι, νομίζω, σαφές ότι αυτού του είδους η συλλογιστική, εκπορευόμενη ενδεχομένως από μονεταριστικών αντιλήψεων κύκλους των ηγετικών ελίτ του Βερολίνου καθώς και από την τεχνοκρατική γραφειοκρατία του «ευρωϊερατείου» των Βρυξελλών, επικράτησε πλήρως και υπαγόρευσε τις πολιτικές που ακολουθήθηκαν στην ευρωζώνη κατά την τελευταία τριετία.

Οι καλές προθέσεις και o δρόμος για την ...κόλαση

Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού διάβασα ένα εξαιρετικό βιβλίο του Βρετανού ιστορικού Μark Mazower με τίτλο «Βαλκάνια» (εκδόσεις Πατάκη) που πραγματεύεται και παρουσιάζει με τρόπο συνοπτικό, εύληπτο και γλαφυρό την ιστορία των Βαλκανίων και των βαλκανικών λαών τους τελευταίους 4-5 αιώνες. Ο Μazower αντικρούει και ανασκευάζει με επιστημονική τεκμηρίωση και πλήθος αναφορών και πηγών πολλές από τις «δυτικές»δοξασίες, προκαταλήψεις και στερεοτυπικές προσεγγίσεις περί «καθυστερημένων», «απολίτιστων»και «εγγενώς βίαιων» Βαλκάνιων και βασίμως ισχυρίζεται ότι, όπως, εν πολλοίς η Ευρώπη έδωσε στα Βαλκάνια τις κατηγορίες με τις οποίες οι λαοί τους αυτοπροσδιορίζονται (και αυτοοικτίρονται), έτσι τους έδωσε και τα ιδεολογικά όπλα-κυρίως με τη μορφή του νεότερου ρομαντικού εθνικισμού- με τα οποία να αυτοκαταστραφούν. Ο Βρετανός ιστορικός επεξηγεί πως η ριζοσπαστικοποίηση της πολιτικής σκέψης φλογερών διανοουμένων και φιλόδοξων πολιτικών, εμπνευσμένων από τα ιδεώδη του διαφωτισμού (τη φιλελεύθερη σύλληψη του έθνους-κράτους με ένα συνδυασμό εξουσίας της εθνικής πλειονότητας με εγγύηση και σεβασμό των ατομικών δικαιωμάτων των μειονοτήτων) οδήγησε στο γεωλογικά κατακερματισμένο (από πλήθος οροσειρών) και πολιτικά εύφλεκτο περιβάλλον της βαλκανικής, εν μέσω και των γεωπολιτικών ανταγωνισμών των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων, εκτός από τον σχηματισμό νεοπαγών εθνών-κρατών, και σε ακραίες βιαιότητες, μαζικές εθνοκαθάρσεις (ελληνισμός του Πόντου και της Μικράς Ασίας, Αρμένιοι κ.α.), βίαιες ανταλλαγές πληθυσμών, και πρωτοφανούς κλίμακας εκπατρισμούς εθνικών ομάδων με ξερίζωμα τους από τις πατρογονικές τους εστίες, σε προσφυγιά, αίμα, πόνο και αμέτρητες προσωπικές, οικογενειακές και εθνικές τραγωδίες. 90 χρόνια μετά τη Μικρασιατική καταστροφή που τερμάτισε την τρισχιλιετή ελληνική παρουσία στα παράλια της Μικράς Ασίας (στο όνομα ενός ρομαντικού ενδεχομένως, αλλά αστόχαστου, όπως αποδείχθηκε, μεγαλοϊδεατισμού) , δεν μπορεί παρά να σκεφθεί κανείς, πως όντως, πολύ συχνά...«ο δρόμος προς την κόλαση είναι στρωμένος με καλές προθέσεις».

Φοροδιαφυγή, πολιτική βούληση και άλλα... χωρατά

Η είδηση, εν μέσω της Αυγουστιάτικης ραστώνης και του καταιγισμού σεναρίων για την ενδεχόμενη σύνθεση του «πακέτου μέτρων» των 11,5 δις ευρώ (κρατείστε το νούμερο αυτό στο μυαλό σας, σύντομα θα το «βρούμε πάλι μπροστά μας»), πέρασε μάλλον στα «ψιλά». Μία αποκαλυπτική μελέτη του Πανεπιστημίου του Σικάγου υπολόγισε τα μη δηλωθέντα εισοδήματα των ελευθεροεπαγγελματιών και αυτοαπασχολούμενων (ιατρών, μηχανικών, χρηματοοικονομικών παραγόντων, λογιστών, νομικών, καλλιτεχνών, ξενοδόχων, εστιατόρων, κατασκευαστών, αγροτών) στην Ελλάδα και το («σωτήριον») έτος 2009 σε 28 δις ευρώ. Τα εισοδήματα αυτά, αν είχαν φορολογηθεί κανονικά (με 40% συντελεστή), θα είχαν αποφέρει φορολογικά έσοδα τουλάχιστον ...11,2 δις ευρώ (άλλως θα μείωναν το δημοσιονομικό έλλειμμα του 2009 κατά 31%, του δε 2008 κατά 48%). Η, με μετριοπαθείς, δηλαδή, υπολογισμούς, υστέρηση εσόδων λόγω φοροδιαφυγής ενός και μόνο έτους, έφθανε για να καλύψει το σύνολο των επαχθών μέτρων (τα οποία εννοείται ότι θα ...«είναι τα τελευταία») που θα ληφθούν για τη βίαιη δημοσιονομική προσαρμογή που απαιτείται για την προσεχή διετία.
...Μάλιστα... «Και που είναι η είδηση;», θα αναρωτηθεί ο καλόπιστος (και κουρασμένος από τις συζητήσεις και διακηρύξεις δεκαετιών για το ζήτημα) αναγνώστης. «Χρειαζόμασταν τους καθηγητές από το Σικάγο να μας πουν ότι η φοροδιαφυγή στην Ελλάδα είναι τερατώδης;» Το εξαιρετικά ενδιαφέρον στοιχείο της μελέτης των Αρταβάνη, Morse, και Τσούτσουρα (Έλληνες οι δύο εκ των τριών) είναι η απλότητα της μεθόδου που χρησιμοποίησαν: συνέκριναν τα δηλωθέντα εισοδήματα των ελεύθερων επαγγελματιών με τις δόσεις αποπληρωμής των δανείων τους. 

Παναγιώτης Κονδύλης: Η σημερινή Ελλάδα αποτελεί περίπτωση φθίνοντος έθνους (1992)

Ο Παναγιώτης Κονδύλης  (1943-1998) συμπεριλαμβάνεται πιθανότατα στους σημαντικότερους Έλληνες διανοητές του δεύτερου μισού του εικοστού αιώνα. Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα από το βιβλίο του “Πλανητική πολιτική μετά τον ψυχρό πόλεμο” και αναδημοσιεύθηκε τον Απρίλιο από την LiFO με ευρεία διαδικτυακή διάδοση και αναπαραγωγή. Αυτές τις ημέρες που οι  «διαπραγματεύσεις» με τους δανειστές και τους Ευρωπαίους αξιωματούχους είναι στο επίκεντρο και το μέλλον της χώρας στην ευρωζώνη φαντάζει επισφαλές, θυμήθηκα το εν λόγω κείμενο του Π. Κονδύλη και θεώρησα σκόπιμο να το αναδημοσιεύσω. Σπεύδω να προϊδεάσω τον αναγνώστη ότι ίσως θεωρήσει πολλές από τις τοποθετήσεις που ακολουθούν ιδιαιτέρως αιχμηρές και κάποιους χαρακτηρισμούς υπέρ το δέον καυστικούς (ή και ενοχλητικούς). Θα εντυπωσιασθεί όμως ο αναγνώστης του κειμένου αυτού από την ακρίβεια της ρηξικέλευθης ανάλυσης της παθογένειας της νεοελληνικής κοινωνίας και του νεοελληνικού κράτους και την σχεδόν ανατριχιαστική διορατικότητα με την οποία προοικονομούσε προ εικοσαετίας  όσα επακολούθησαν, θεωρώντας ήδη από τότε , ότι χρονικά περιθώρια δεν υπάρχουν: «στην Ελλάδα δεν υπάρχουν πια περιθώρια για μισόλογα και διακριτικούς υπαινιγμούς».

                                         Η σημερινή Ελλάδα αποτελεί περίπτωση φθίνοντος έθνους

Η σημερινή Ελλάδα αποτελεί ακριβώς περίπτωση φθίνοντος έθνους, το οποίο εκλαμβάνει τις έμμονες μυθολογικές του ιδέες για τον εαυτό του ως ρεαλιστική αυτεπίγνωση. Δεν είναι διόλου περίεργο ότι η ψυχολογική αυτή κατάσταση συχνότατα παρουσιάζει συμπτώματα παθολογικού αυτισμού γιατί το απαραίτητο υπόβαθρο και πλαίσιο της υγιούς αυτεπίγνωσης είναι η γνώση του ευρύτερου περιβάλλοντος κόσμου, μέσα στον οποίο καλείται να δράσει ένα ατομικό ή συλλογικό υποκείμενο, αποτιμώντας κατά το δυνατόν νηφάλια τις δυνατότητες του και υποκαθιστώντας τη νοσηρά εγωκεντρική αρχή της ηδονής με τη φυσιολογικά εγωκεντρική αρχή της πραγματικότητας. Όπως οι κατώτεροι ζωικοί οργανισμοί, έτσι και οι σημερινοί Έλληνες αντιδρούν με έντονες αντανακλαστικές κινήσεις μονάχα σ’ ό,τι τους ερεθίζει άμεσα και ειδικά· οι δηλώσεις κάποιου «φιλέλληνα» στη Χαβάη ή κάποιου «μισέλληνα» στη Γροιλανδία (κι ας μη μιλήσουμε καθόλου για τα όσα παρεμφερή μαθαίνει κανείς από τις Βρυξέλλες ή την Ουάσιγκτον) ευφραίνουν ή εξάπτουν, αναλόγως, τα πνεύματα πολύ περισσότερο απ’ ό,τι τα απασχολούν τα ουσιώδη, αν και συχνά αφανή, μεγέθη της πολιτικής και της οικονομίας.