Οι πολλαπλές όψεις του λαϊκισμού

Δεν υπάρχουν θεσμοί, παρά μόνο ο κυρίαρχος λαός
                                    Ανδρέας Παπανδρέου


Δύο είναι οι εχθροί της πολιτικής και του πολιτισμού: O λαϊκισμός και ο ελιτισμός
                                         Μάνος Χατζιδάκις


Who is society? There is not such thing! There are  individual men and women and there are families
(Δεν υπάρχει κοινωνία, υπάρχουν μόνο άτομα και οικογένειες)
                                              Μargaret Thatcher


λαϊκισμός: ιδεολογία ή στάση που εκφράζεται κυρίως στην πολιτική και στην τέχνη και που χαρακτηρίζεται από υπερβολική και μη αυθεντική λαϊκότητα: H πολιτική της κυβέρνησης / της αντιπολίτευσης κυριαρχείται από φτηνό λαϊκισμό. O ~ στην τέχνη πήρε τη μορφή της στείρας και συντηρητικής προσκόλλησης στη μεσαιωνική παράδοση. [λόγ. λαϊκ(ός) -ισμός μτφρδ. αγγλ. populism]
Λεξικό της κοινής νεολληνικής, Ιδρ. Τριανταφυλλίδη.


   Εξ αφορμής μιας ρηχής, προεκλογικά φανφαρόνικης και ψηφοθηρικά ιδιοτελούς ανακίνησης του ζητήματος της παράνομης μετανάστευσης αναφέρθηκα στο προηγούμενο σημείωμα μου σε μια εκδοχή του λαϊκισμού που αποκαλώ λαθρο-λαϊκισμό. Αποφάσισα σήμερα να ασχοληθώ κάπως ενδελεχέστερα με τις διαφορετικές εκφάνσεις του λαϊκισμού, ο οποίος κατά την εκτίμηση μου δεν είναι ούτε ένας, ούτε μονοσήμαντος πολιτικά, ούτε στενά πολιτικό ή μηντιακό φαινόμενο, ούτε πάντα εμφανής και προφανής. Ο ανωτέρω παρατεθείς λεξικογραφικός-ετυμολογικός ορισμός είναι εύστοχος και ακριβής, αν και ενδεχομένως όχι πλήρης ως προς την περιγραφή ορισμένων κρίσιμων βασικών χαρακτηριστικών της έννοιας. Θα προσπαθήσω συνοπτικά να παραθέσω κάποια από αυτά.

Νυχτερινό

Ο συνάδελφος Νικήτας Κακκαβάς είναι, κατά την ταπεινή μου γνώμη, ένα αυθεντικό συγγραφικό ταλέντο, ένας ανεπιτήδευτος μάστορας του λόγου. Σήμερα, Μεγάλη Παρασκευή, αυτή την, θαρρείς, πιο μελαγχολική Μεγάλη Παρασκευή των τελευταίων δεκαετιών, (ανα)δημοσιεύω το διήγημα του "Νυχτερινό", από την υπό έκδοσιν, εξαιρετική, συλλογή διηγημάτων "Το Ποτέ και το Τίποτα" (εκδόσεις Ιδιωτική Οδός).
Λόγος λιτός, χαμηλόφωνη υπαρξιακή αγωνία, ολιγαρκής μοναξιά, γνήσιο συναίσθημα. Διαβάζοντας σε τυλίγει η λυτρωτική συγκίνηση του ρεαλισμού της ζωής. Της ζωής που φεύγει.

                                                                                    Εύχομαι Καλή Ανάσταση σε όλους.

(Περίληψη)
Ο κύριος Μηνάς περνάει το τελευταίο βράδυ της ζωής του στην Πανεπιστημιακή Κλινική του Ιπποκρατείου, όπου νοσηλεύεται τον τελευταίο μήνα. Το πρωί η νοσηλεύτρια βάρδιας βρίσκει στο κομοδίνο δίπλα στο κρεβάτι του ένα γράμμα που είχε γράψει για τον γιο του, ο οποίος ζει μόνιμα
στη Σουηδία.

«Κανείς δεν καταλαβαίνει τον άλλο. Είμαστε νησιά στη θάλασσα της ζωής. Ανάμεσα μας κυλάει η θάλασσα  που μας ορίζει και μας χωρίζει. Όσο κι αν προσπαθεί μια ψυχή να μάθει τι είναι μια άλλη ψυχή, δεν θα μάθει παρά μόνο όσα μπορεί να της πει μια λέξη».

Φερνάντο Πεσσόα «Το βιβλίο της ανησυχίας»

Λαθρο-λαϊκισμός

Η κόλαση είναι ο άλλος

                                        Jean Paul Sartre

Έγραφα στο τελευταίο μου σημείωμα :  "αλλά αυτό, που δύσκολα θα αλλάξει, είναι η ψυχολογία, υπό το κράτος της οποίας θα προσέλθει η πλειοψηφία των συμπολιτών μας στα εκλογικά τμήματα: οργή για όσα έγιναν και φόβος για τα μελλούμενα, θα είναι, εκτιμώ, τα κυρίαρχα αισθήματα που θα εκφρασθούν. Στο σημείο αυτό βρίσκεται ενδεχομένως και το κλειδί του αποτελέσματος: αν επικρατήσει ο φόβος, πιθανότερο είναι να περιορισθούν οι απώλειες των αποκαλούμενων κομμάτων εξουσίας και να ανακτήσουν σημαντικό μέρος των δυνάμεων τους, αν πάλι το στίγμα δοθεί από την οργή για την πολιτική διεύθυνση που οδήγησε τη χώρα στα βράχια, τότε η ενίσχυση των διαφόρων εκδοχών κομμάτων διαμαρτυρίας μπορεί να λάβει πρωτοφανείς διαστάσεις". Tην εκτίμηση αυτή φαίνεται ότι συμμερίζονται και τα κομματικά επιτελεία και διαμορφώνουν ανάλογα τη στρατηγική τους: καλλιεργούν τον φόβο και προσπαθούν να στρέψουν αλλού την οργή των πολιτών. Που; Mα στους "λαθρομετανάστες", οι οποίοι μετατρέπονται τεχνηέντως σε πηγή του φόβου και υποδοχείς της οργής, με ένα αιφνίδιο αλλά ενορχηστρωμένο επικοινωνιακό μπαράζ, που επιδιώκει να αναδείξει το όντως μεγάλο και δυσεπίλυτο πρόβλημα της "λαθρομετανάστευσης" ως το κυρίαρχο πρόβλημα της ελληνικής κοινωνίας.

Look who´s talking (Κοίτα ποιος μιλάει)

Αλλ’ ουδέν έρπει ψεύδος εις γήρας χρόνου
                                                       Σοφοκλής


Αυτοί που είναι εναντίον της πολιτικής είναι υπέρ της πολιτικής που τους επιβάλλεται
                                                 Βertolt Brecht


Πολιτική είναι η ικανότητα να παρουσιάζεις σήμερα τι θα γίνει αύριο και να εξηγείς αύριο γιατί δεν έγινε
                                            Winston Churchill


H χώρα κατά πάσα βεβαιότητα βαδίζει πλέον προς εκλογές (άλλωστε σε πρόσφατη συνέντευξη του μας έδωσε και σχετική «άδεια» ο Wolfgang Schäuble -απομένει σε ενδεχόμενη προσεχή συνέντευξη του να μας υποδείξει και τι να ψηφίσουμε). Όλες σχεδόν οι πρόσφατες μετρήσεις των προθέσεων τις κοινής γνώμης αποδίδουν μια εικόνα έντονης ρευστότητας, αποδυνάμωσης της επιρροής των μεγαλυτέρων κομμάτων, επερχόμενου κατακερματισμού του πολιτικού σκηνικού και διαφαινόμενης εκλογικής ενίσχυσης των σχηματισμών που βρίσκονται στα άκρα του πολιτικού φάσματος (εσχάτως δε ιδιαίτερα όσων βρίσκονται στο δεξιό άκρο). Ο χρόνος βεβαίως που απομένει ως το στήσιμο της κάλπης δεν είναι λίγος και πολλές από τις ανωτέρω περιγραφείσες τάσεις δεν αποκλείεται να αναστραφούν εν μέρει, αλλά αυτό που δύσκολα θα αλλάξει είναι η ψυχολογία, υπό το κράτος της οποίας θα προσέλθει η πλειοψηφία των συμπολιτών μας στα εκλογικά τμήματα: οργή για όσα έγιναν και φόβος για τα μελλούμενα, θα είναι, εκτιμώ, τα κυρίαρχα αισθήματα που θα εκφρασθούν. Στο σημείο αυτό βρίσκεται ενδεχομένως και το κλειδί του αποτελέσματος: αν επικρατήσει ο φόβος, πιθανότερο είναι να περιορισθούν οι απώλειες των αποκαλούμενων κομμάτων εξουσίας και να ανακτήσουν σημαντικό μέρος των δυνάμεων τους, αν πάλι το στίγμα δοθεί από την οργή για την πολιτική διεύθυνση που οδήγησε τη χώρα στα βράχια, τότε η ενίσχυση των διαφόρων εκδοχών κομμάτων διαμαρτυρίας μπορεί να λάβει πρωτοφανείς διαστάσεις. Αυτή τη στιγμή δεν είναι ξεκάθαρο, τι από τα δύο θα συμβεί τελικά, ούτε είναι σαφές πως θα επιδράσει η προεκλογική εκστρατεία, αν η στάση του παραδοσιακού τύπου και των ηλεκτρονικών Μ.Μ.Ε. (που αναμένεται να στηρίξουν παντί τρόπω τα μεγαλύτερα κόμματα) θα έχει την επιρροή που είχε παλαιότερα ή θα λειτουργήσει ως μπούμεραγκ, αν θα υπάρξουν παρεμβάσεις και πιέσεις από τους δανειστές και ποια θα είναι η επίπτωση τους στη συμπεριφορά του εκλογικού σώματος, πόσο μεγάλη θα είναι η αποχή και κυρίως ποια θα είναι η σύνθεση της.

Η πατρίδα και η γλώσσα (Με τη ματιά του Οδυσσέα Ελύτη)

Έχει γίνει πολλή συζήτηση, ενίοτε δε τεταμένη και σε υψηλούς τόνους (και όχι μόνο το τελευταίο ταραχώδες διάστημα), για το τι σημαίνει ελληνικότητα, ποια είναι ή θα πρέπει να είναι η θέση και η σχέση της Ελλάδας με την Ευρώπη , και τι εν τέλει είναι ο πατριωτισμός και ιδιαίτερα στις μέρες μας. Υποθέτω ότι και σήμερα, ανήμερα της εθνικής επετείου, θα λεχθούν και θα γραφούν πολλά, τα περισσότερα εκ των οποίων φοβάμαι (και υπό το κράτος ενδεχόμενων ακροτήτων στις παρελάσεις), ότι θα είναι δογματικές υπερβολές και επικολυρικές υστερίες.
Ούτως ή άλλως η ιστορία σπάνια προσεγγίζεται με ψυχραιμία στη χώρα μας και συχνά επιδιώκεται η διέγερση του θυμικού και του συναισθήματος με στόχο την πολιτική χειραγώγηση ή την απλή ψηφοθηρία. Επειδή σε γενικές γραμμές η αντίληψη μου για την ελληνικότητα δεν περιλαμβάνει «γραμμές αίματος», DNA και αυτής της κατεύθυνσης ανάγνωση της ιστορίας και συνοψίζεται μάλλον στην (αποδιδόμενη στον Ισοκράτη, αν και υπάρχουν επ’αυτού και αμφισβητήσεις ) ρήση : «Έλληνες είναι οι μετερχόμενοι της ελληνικής παιδείας» και βασικότερο συνεκτικό του ελληνισμού γνώρισμα θεωρώ τη γλώσσα, έκρινα σκόπιμο, σήμερα, 25 Μαρτίου 2012, να αναδημοσιεύσω ένα, έως πρόσφατα ανέκδοτο, κείμενο του Οδυσσέα Ελύτη, που παρουσιάσθηκε με αφορμή την ολοκλήρωση του εορτασμού των 100 χρόνων από τη γέννηση του από το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων. Πρόκειται για ομιλία του στους Έλληνες μετανάστες στη Στοκχόλμη τον Νοέμβριο του1979, μετά την τελετή απονομής του βραβείου Νόμπελ της Σουηδικής Ακαδημίας για το έργο του.
Η ομιλία μεταφέρεται αυτούσια με την επισήμανση του Ελύτη «ότι η γλώσσα είναι ένας φορέας ήθους που, αν δεν τον υπακούσεις, θα τιμωρηθείς».

Α.Ε.Κ.

Η Α.Ε.Κ. είναι ιδέα και οι ιδέες δεν αποθνήσκουν
ποτέ.
                                  Οικουμενικός Πατριάρχης

Η σοβαρότητα είναι το μόνο καταφύγιο του ρηχού ανθρώπου
                                                      Oscar Wilde


Ωριμότητα του ανθρώπου είναι να ξαναβρίσκει τη σοβαρότητα, που είχε παιδί, όταν  έπαιζε
                                              Friedrich Nietzsche
 
Με ρωτούν συχνά καλοί φίλοι (άνθρωποι δηλαδή, που γνωρίζουν τα πάθη μου), πως είναι δυνατόν, να μην έχω γράψει κάτι για την Α.Ε.Κ.. Την απάντηση στο ερώτημα, πιθανώς δεν τη γνωρίζω πλήρως, αλλά υποθέτω ότι τελικά, αφ'ενός μου είναι δύσκολο να γράψω νηφάλια και κατά τεκμήριο αντικειμενικά (όπως συνήθως επιδιώκω στον γραπτό λόγο) για θέματα που μου προκαλούν έντονη συναισθηματική φόρτιση και αφ'ετέρου η όλο και επιδεινούμενη πορεία της ομάδας, μια πορεία που την έχει φέρει πλέον στο χείλος του γκρεμού, κάνει το θέμα ιδιαίτερα δυσάρεστο για έναν οπαδό της, και άρα δε θέλει και πολλές-πολλές κουβέντες γι'αυτό και πολύ περισσότερο να γράφει και σχετικά άρθρα. Γυρνώντας όμως σπίτι προ ημερών, άκουσα στο ραδιόφωνο, παράλληλα με την είδηση της δραματικής έκκλησης του νυν προέδρου της Π.Α.Ε. για άμεση οικονομική της ενίσχυση για να αποφευχθεί ο υποβιβασμός της, ότι συμπληρώθηκαν 35 χρόνια από  το βράδυ της 16ης Μαρτίου 1977, το βράδυ μιας πραγματικά επικής πρόκρισης στα ημιτελικά του κυπέλλου UEFA επί της αγγλικής Q.P.R. με ανατροπή μιας ήττας 3-0 στην Αγγλία με νίκη με το ίδιο σκορ στην Ν. Φιλαδέλφεια και επικράτηση με 7-6 στα πέναλτυ, το βράδυ, που στα εξίμισυ μου χρόνια συνειδητοποιούσα, ότι αυτή θα ήταν η ομάδα της καρδιάς μου (γεγονός που επιβεβαιώνει την εκτίμηση ότι μια σημαντική επιτυχία μιας ομάδας, όταν μάλιστα επιτυγχάνεται κόντρα στις προβλέψεις και με δραματικό τρόπο, «στρατολογεί» ευκολότερα νέους οπαδούς από την πατρική επιθυμία, το «ψηστήρι» του νονού ή την πλειοψηφική τάση στην αυλή του σχολείου).

Η θηλυκή πλευρά της κρίσης

Γυναίκα
Κατά που θ' απλώσουμε τα χέρια μας,
τώρα που δεν μας λογαριάζει πια ο καιρός
                            Οδυσσέας Ελύτης

Έβρισκα πάντοτε ανόητες (άνευ νοήματος δηλαδή) έως και υποκριτικές τις διάφορες "παγκόσμιες ημέρες": της γυναίκας, της μητέρας, του πατέρα, του περιβάλλοντος κ.ο.κ. Εμπορικά-διαφημιστικά πανηγυράκια με αδύναμους συμβολισμούς και χωρίς πραγματική ουσία, περνάνε, όπως έρχονται, χωρίς να αφήσουν τις περισσότερες φορές διακριτά ίχνη στις ψυχές και τις διάνοιες και κυρίως χωρίς να τροποποιήσουν επί τα βελτίω αντιλήψεις, συνήθειες και συμπεριφορές και χωρίς να αβλύνουν ή να εξαλείψουν προκαταλήψεις. Πρέπει όμως να ομολογήσω, ότι αυτή τη φορά ο πρόσφατος εορτασμός της "παγκόσμιας ημέρας της γυναίκας" είχε λιγότερη ραδιοτηλεοπτική σαχλαμάρα και λαϊφστυλίστικη ψευτογκλαμουριά από οποιαδήποτε άλλη χρονιά. Ίσως η κρίση προκαλεί μια επανεξέταση της χαζοχαρούμενα καταναλωτικής προσέγγισης όλων των θεμάτων, που είχε επικρατήσει τα τελευταία 10-15 χρόνια ή απλώς δεν υπάρχουν πλέον κέφια για τέτοιου είδους εορτασμούς. Ο φετινός όμως, πιο λιτός εορτασμός της ημέρας της γυναίκας, έφερε ξανά στο μυαλό μου, μια πτυχή της κρίσης που με απασχολεί συχνά: την ασύμμετρη επίπτωση της στις γυναίκες.

Περί δραστικής ουσίας-γενοσήμων-συνταγογράφησης

H πρόσφατη νομοθέτηση της υποχρεωτικής συνταγογράφησης δραστικής ουσίας (και όχι πλέον συγκεκριμένων σκευασμάτων με την εμπορική τους ονομασία) έχει προκαλέσει ζωηρό δημόσιο διάλογο και έντονες αντιπαραθέσεις μεταξύ της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου υγείας, των ιατρικών και φαρμακευτικών συλλόγων και πάσης φύσεως ειδικών και "ειδικών". Σκοπός της παρούσης ανάρτησης δεν είναι να τοποθετηθώ επί των ρυθμίσεων που νομοθετήθηκαν, αλλά να παραθέσω τις θέσεις δύο εκλεκτών συναδέλφων επί του θέματος, που νομίζω θα βοηθήσουν τον αναγνώστη να κατανοήσει ορισμένες βασικές παραμέτρους του προβλήματος και θα φωτίσουν γνωστές και λιγότερο γνωστές πτυχές του.
Η δική μου θέση σε γενικές γραμμές είναι η ακόλουθη:  Πρέπει να καταβληθεί σημαντική προσπάθεια, ώστε η φαρμακευτική δαπάνη στην πατρίδα μας να μειωθεί δραστικά, όχι μόνο γιατί ζούμε σε μια ουσιαστικά χρεοκοπημένη χώρα, αλλά και γιατί είναι ούτως ή άλλως πολύ υψηλότερη των αντιστοίχων δαπανών προοδευμένων χωρών του δικού μας πληθυσμιακού μεγέθους. Τοποθετούμαι επίσης, επί της αρχής, υπέρ της συνταγογράφησης δραστικής ουσίας, εάν η πολιτεία δια των μηχανισμών της (Ε.Ο.Φ.) μπορεί να διασφαλίσει (και φρονώ ότι μπορεί) την ποιότητα και την βιοϊσοδυναμία των κυκλοφορούντων φαρμακευτικών σκευασμάτων.
Διατηρώ επιφυλάξεις για την αποτελεσματικότητα των ρυθμίσεων που νομοθετήθηκαν, ως προς τον στόχο της δραστικής μείωσης της φαρμακευτικής δαπάνης. Μετά τις νομοθετικές κυβισθήσεις του περασμένου Σεπτεμβρίου, οι εισαχθείσες κάπως εσπευσμένα πρόσφατες ρυθμίσεις έχουν ορισμένα κρίσιμα πρακτικά προβλήματα (όπως η, αν μη τι άλλο, "περίεργη διαπραγμάτευση", που θα γίνεται μεταξύ φαρμακοποιού και ασθενούς για την επιλογή του σκευάσματος) και σε συνδυασμό με την απουσία ταυτόχρονης εισαγωγής θεραπευτικών πρωτοκόλλων (κατευθυντηρίων οδηγιών) συνταγογράφησης, ενδέχεται να οδηγήσουν ακόμη και σε αύξηση της φαρμακευτικής δαπάνης. Έχουν άραγε σκεφθεί στο υπουργείο υγείας, ότι μπορεί ξαφνικά οι ιατροί (είτε γιατί έτσι θα αισθάνονται "ασφαλέστεροι" έναντι των ασθενών τους, είτε για να μην χάσουν το άνομο "μερίδιο" τους  από το "πάρτυ", είτε και για τα δύο) να αρχίσουν να συνταγογραφούν από κάθε θεραπευτική κατηγορία φαρμάκων μόνο τα νεότερα (και ευρισκόμενα εντός "πατέντας") φάρμακα, φάρμακα δηλαδή για τα οποία δεν υπάρχουν ουσιωδώς όμοια ή γενόσημα, και που είναι πολλαπλασίως ακριβότερα, εκτοξεύοντας έτσι το κόστος της φαρμακευτικής δαπάνης;

Για τους αναγνώστες, γνώστες της αγγλικής, πλήρης ανασκόπηση του θέματος εδώ.

Aκολουθούν δύο πολύ ενδιαφέροντα (εκτιμώ) άρθρα. Θα πρέπει να σημειώσω, ότι οι απόψεις που εκφράζονται στα άρθρα των συναδέλφων, δεν με βρίσκουν κατ'ανάγκην απολύτως σύμφωνο (τουλάχιστον όχι καθ'ολοκληρίαν).

Προσωπική ευθύνη

Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν θέλουν πραγματικά ελευθερία, επειδή η ελευθερία προϋποθέτει ανάληψη ευθύνης, και οι περισσότεροι άνθρωποι τρέμουν την ανάληψη ευθύνης.
                                           Sigmud Freud


«Αναλαμβάνω την πολιτική ευθύνη...»*
                     Οιοσδήποτε Έλλην πολιτικός ανήρ



Αφορμή για το σχόλιο αυτό αποτέλεσαν δύο φαινομενικά άσχετες μεταξύ τους ειδήσεις: η παραίτηση του υπουργού προστασίας του πολίτη (όχι γιατί κάηκε το μισό ιστορικό κέντρο της Αθήνας ή γιατί η εγκληματικότητα έχει ξεφύγει οιουδήποτε ελέγχου πλέον), αλλά για να διεκδικήσει την ηγεσία του κυβερνώντος κόμματος, και η έναρξη (πάλι) της διαδικασίας αξιολόγησης δημοσίων υπηρεσιών και υπαλλήλων (με τη «συνδρομή» Γάλλων ειδικών αυτή τη φορά) με στόχο την κατάργηση οργανισμών και υπηρεσιών και την κατόπιν «αξιολόγησης» απόλυση των υπαλλήλων τους. Αυτό λοιπόν, που κατά τη γνώμη μου, συνδέει τις δύο αυτές ειδήσεις, είναι η συνειδητοποίηση της σχεδόν απόλυτης έλλειψης κουλτούρας προσωπικής ευθύνης και αξιολόγησης του έργου και της αποτελεσματικότητας στη δημόσια διοίκηση, αλλά και την εν γένει δημόσια (και πολιτική) ζωή στον τόπο μας.

Όταν σκύβεις το κεφάλι

Τον συνηθίσαμε, δεν αντιπροσωπεύει τίποτα
Σαν όλα τα πράγματα που έχετε συνηθίσει
Και σας μιλώ γι’αυτόν, γιατί δεν βρίσκω τίποτα
Που να μην το συνηθίσατε
Προσκυνώ

                             Γιώργος Σεφέρης  (Αφήγηση)

Εν μέσω των κοινοβουλευτικών μαχών και απωλειών, διαγραφών και μεταγραφών, και κάθε είδους και τεχνοτροπίας πολιτικών πιρουετών, που συνόδευσαν την ψήφιση του νέου μνημονίου, «υπεύθυνων» και «ανεύθυνων» «εθνικών» στάσεων, νέων εκτεταμένων καταστροφών στο ιστορικό κέντρο της δύσμοιρης πρωτεύουσας από σταθερά ασύλληπτους «γνωστούς-αγνώστους», εν μέσω σχετικά συγκρατημένων (είναι η αλήθεια) αυτή τη φορά, πανηγυρισμών για το αποτέλεσμα ενός ακόμη «εθνοσωτήριου» Eurogroup, αλλά και λιγότερο έξαλλων αντιδράσεων από την αντιπολίτευση και με την κοινωνία παγωμένη και τρομαγμένη μπρος στην εφιαλτική ύφεση που έρχεται (ξέρουν όλοι πλέον τι τους περιμένει, γι’αυτό και δεν έχει πια Καστελλόριζα και ρητορείες για «θωρακισμένες οικονομίες»,  «απάνεμα λιμάνια» και «χαρτογραφημένα νερά»), υπάρχει μια είδηση (σημαντική, εκτιμώ), που πέρασε στα ψιλά των εφημερίδων και των δελτίων ειδήσεων: αναβάλλονται η μία μετά την άλλη και σε ορισμένες περιπτώσεις ματαιώνονται οι εκλογές στα πανεπιστημιακά ιδρύματα της χώρας για την ανάδειξη των συμβουλίων διοίκησης τους, όπως αυτές προβλέπονται από τον τελευταίο νόμο για την ανώτατη εκπαίδευση, που ψηφίσθηκε (θυμίζω) προ μηνών, από την ευρύτερη ίσως κοινοβουλευτική πλειοψηφία, που έχει ψηφίσει νόμο στην μεταπολίτευση. Ο νόμος αυτός του ελληνικού κράτους διακηρύχθηκε εξ’αρχής από κόμματα της αριστεράς, αλλά και από μερίδα της πανεπιστημιακής κοινότητας (φοιτητικές παρατάξεις, μέλη ΔΕΠ, αλλά και πρυτάνεις), ότι απλά «Δεν θα περάσει», και φαίνεται πως αυτό εντέλει γίνεται: Απλά, δεν περνάει. Από την αρχή, η αντίδραση στον νόμο αυτό εστιάσθηκε, αποκλειστικά σχεδόν, στον τρόπο εκλογής των πανεπιστημιακών συμβουλίων διοίκησης και των πρυτάνεων, λες και δεν υπάρχουν αλλά ζητήματα και προβλήματα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, για να συζητήσει κανείς και να καταθέσει τις απόψεις του. Αλλά έτσι είναι πάντα τα πράγματα στη χώρα αυτή: το διακύβευμα είναι η εξουσία, και εγκαταλείπεται η ουσία. Εντάξει, θα μου πείτε, εδώ διαλύεται το σύμπαν, με αυτό το θέμα βρήκες να ασχοληθείς; Ισχυρίζομαι, ότι το θέμα αυτό είναι αφ’ενός πολύ σοβαρό, αφ’ετέρου απολύτως ενδεικτικό της συνολικής μεταπολιτευτικής κοινωνικής παθογένειας που μας οδήγησε ως εδώ, και για να γίνω ίσως λίγο πιο σαφής, θα σας αφηγηθώ μια απολύτως πραγματική (που λένε και στις ταινίες) ιστορία.

Αγορά χρόνου

«Όταν πρέπει να κάνει κανείς κάτι, ο πιο κατάλληλος χρόνος είναι τώρα»

                                Francois Mitterand

«Μα ο χρόνος ο αληθινός είναι ο γιος μας ο μεγάλος και ο μικρός»

                            Διονύσης Σαββόπουλος

«Πάντα είναι ο κατάλληλος χρόνος για να κάνεις αυτό που είναι σωστό»

                                  Μartin Luther King

«Άκουσε, ο λόγος είναι των στερνών η φρόνηση

Κι ο χρόνος γλύπτης των ανθρώπων παράφορος»

                                  Οδυσσέας Ελύτης

Έβρισκα πάντα, λεκτικά άκομψη και νοηματικά αδόκιμη την έκφραση «αγοράζω χρόνο». Στην πραγματικότητα η έκφραση αυτή, που τα τελευταία χρόνια άρχισε να χρησιμοποιείται στην ελληνική καθομιλουμένη, είναι μετάφραση του αγγλικού "buy time". Στην αγγλοσαξωνική κουλτούρα και βιοφιλοσοφία τα πάντα αποτελούν δυνητικά αντικείμενο αγοραπωλησίας και υπό την έννοια αυτή, και ο χρόνος μπορεί να αγορασθεί (άλλωστε και η περίφημη φράση «ο χρόνος είναι χρήμα» στον Αμερικανό  πολιτικό και συγραφέα Benjamin Franklin αποδίδεται). Η πραγματική βέβαια έννοια της αγοράς χρόνου, είναι, ότι κάποιος, που είναι αντιμέτωπος με μια δύσκολη κατάσταση, μια αντιξοότητα ή έναν ισχυρό αντίπαλο, προσπαθεί να μεταθέσει χρονικά την ευθεία αντιμετώπιση τους, ώστε να μπορέσει να προετοιμασθεί καλύτερα ή να διαμορφώσει τις ευνοϊκότερες δυνατές γι’αυτόν συνθήκες και να αντιπαρατεθεί κατά πρόσωπο με το πρόβλημα ή τον αντίπαλο του, όταν πια οι διαμορφωθείσες ισορροπίες τον ευνοούν. Όπως συχνά συμβαίνει στον τόπο μας, όταν μεταφράζουμε έννοιες, φράσεις, πρακτικές από την εσπερία, που ενίοτε δεν είναι απόλυτα συμβατές με τη δική μας οπτική και παράδοση, είτε τις παρερμηνεύουμε, τις παρεξηγούμε και τις διαστρεβλώνουμε, είτε τις κοπιάρουμε μαϊμουδίζοντας άκριτα χωρίς να τις επεξεργασθούμε. Η νεοελληνική λοιπόν εκδοχή της αγοράς χρόνου είναι η καθυστέρηση, η αναβλητικότητα, η μετάθεση της επίλυσης των προβλημάτων από τους επόμενους και εν τέλει η άρνηση της πραγματικότητας και ο στρουθοκαμηλισμός.

Σπασμένο τηλέφωνο....: Κόκκινη γραμμή μπλεγμένη

Θα θυμάστε φαντάζομαι ένα κάπως ανόητο, αλλά συχνά διασκεδαστικό παιχνιδάκι που παίζαμε παιδιά: το σπασμένο τηλέφωνο. Κάθονταν τα παιδιά συνήθως σε κύκλο και ξεκινούσε το πρώτο ψιθυρίζοντας μια λέξη στο αυτί του διπλανού του, ο οποίος με τη σειρά του την ψιθύριζε στον επόμενο. Η διαδικασία συνεχιζόταν μέχρι το τελευταίο παιδί, που έλεγε φωναχτά τη λέξη που είχε ακούσει και η οποία συνήθως διέφερε αρκετά από την αρχική έχοντας παραφθαρεί στην πορεία, συχνά με αρκετά αστείο τρόπο. Μια εξίσου ανόητη, πολιτικά ιδιοτελή, και πάντως καθόλου διασκεδαστική εκδοχή του παιχνιδιού αυτού, φαίνεται πως παίζουν οι πρωταγωνιστές της θεατρικής παράστασης «Διαπραγμάτευση με την Τρόικα», που έχει ανέβει εδώ και δύο χρόνια στην κεντρική πολιτική σκηνή, με πολυμελή και ανανεούμενο θίασο (απαρτιζόμενο από ηθοποιούς «σοβαρού» ρεπερτορίου, τραγωδούς, καρατερίστες, κωμικούς, ακροβάτες-ειδικούς στις θεαματικές κυβισθήσεις ή κωλοτούμπες κατά το κοινώς λεγόμενο) και που φθάνει αυτές τις ημέρες στην κορύφωση της.

Yπαρκτός σουρεαλισμός

Γιατί ο Χρυσοχοϊδης δεν διάβασε το μνημόνιο;


...Γιατί αλλοιώνει τη γεύση, ρε φίλε...
                                              Αγνώστου


H ανωτέρω ρήση είναι ένα μόνο από τα χιλιάδες σαρκαστικά σχόλια, που κυκλοφόρησαν στο διαδίκτυο και στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης την περασμένη εβδομάδα, μετά την εξωφρενική δήλωση του υπουργού ανάπτυξης (...ναι, ο κύριος Χρυσοχοϊδης παραμένει ο κατά νόμο αρμόδιος υπουργός για την ανάπτυξη στη χώρα, είναι επιφορτισμένος με την ευθύνη δημιουργίας του πλαισίου, που θα επιτρέψει στην ελληνική οικονομία να ανακάμψει και να αναπτυχθεί...). Τα περισσότερα των σχολίων που κυκλοφόρησαν αφορούσαν απαντήσεις στο υπαρξιακό ερώτημα: Γιατί δεν διάβασε το μνημόνιο ο Χρυσοχοϊδης και οι απαντήσεις ήταν στο ύφος της ανωτέρω παρατεθείσης: γιατί περίμενε να βγει σε ταινία, γιατί δεν πρόλαβε να το εκτυπώσει και να το μοιράσει η Διαμαντοπούλου και άλλα τέτοια τινά. Των δηλώσεων του υπουργού ανάπτυξης και υποψηφίου αρχηγού του μεγαλύτερου σε κοινοβουλευτική δύναμη κόμματος είχαν προηγηθεί εξίσου (ενδεχομένως) συναρπαστικές δηλώσεις του υπουργού υγείας και, κατά πάσα βεβαιότητα, επίσης υποψηφίου αρχηγού του Πανελληνίου Σοσιαλιστικού Κινήματος, σύμφωνα με τις οποίες, εκτοξεύετο η προειδοποίηση, ου μην και απειλή, ότι «αν κάποιος πειράξει τον Γιώργο Παπανδρέου, στη χώρα θα γίνει μακελειό».

Ηγέτες και ηγεμόνες

«Ο άνδρας κάνει τη γενιά, όχι η γενιά τον άνδρα»
                                        Ελευθέριος Βενιζέλος
«Όταν ο ικανός ηγέτης ολοκληρώσει το έργο του, ο κόσμος λέει ότι όλα έγιναν φυσιολογικά»
  Λάο Τσε (5ος αιώνας π.Χ., κινέζος φιλόσοφος)

«Το να αποκηρύσσει ένας ηγεμόνας την κολακεία είναι σαν να αποκηρύσσει ο Πάπας το αλάθητο»
                                                      Βολταίρος
                                                                                     «Η πρώτη εικόνα που δημιουργεί ένας ηγεμόνας
                                                                                    είναι αυτή των ανθρώπων που τον περιστοιχίζουν»
                                                                                                                                  Νικολό Μακιαβέλι                                                               

Ένα από τα θέματα που έχουν συζητηθεί πολύ από το ξέσπασμα της κρίσης και εντεύθεν (αλλά και παλιότερα) είναι το έλλειμμα ηγεσίας και ηγετών διαμετρήματος αναλόγου της παρούσας ιστορικής συγκυρίας. Η συζήτηση μάλιστα αυτή, δε διεξάγεται μόνο στην χώρα μας, αλλά και διεθνώς με έμφαση μάλιστα στην αδυναμία των πολιτικών ηγεσιών σε τοπικό ή και υπερεθνικό επίπεδο να χαλιναγωγήσουν την εκτός ελέγχου λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος και των κερδοσκοπικών funds με την αδυναμία επιβολής ενός στοιχειώδους ρυθμιστικού πλαισίου, που θα αποτρέπει (στο μέτρο του εφικτού) την εκδήλωση κρίσεων, σαν αυτή, στην οποία περιδινίζεται η διεθνής οικονομία από το 2008. Είναι μάλλον ξεκάθαρο, ότι εκτός από Ελευθέριο Βενιζέλο στην Ελλάδα, δεν θα βρει κανείς ούτε Ντε Γκώλ στη Γαλλία ή Αντενάουερ στη Γερμανία ή Ρούζβελτ στις ΗΠΑ, αλλά ούτε καν Μιτεράν ή Χέλμουτ Κολ. Ισχυρίζομαι όμως, ότι το πρόβλημα στην πατρίδα μας είναι πιο σύνθετο: δεν έχουμε μόνο έλλειμμα ηγετών, έχουμε και περίσσευμα ηγεμόνων, ίσως μάλιστα αυτός είναι ένας από τους λόγους που εξηγεί την ηγετική λειψανδρία.

Ένα παιδί από τα Τρίκαλα, που το έλεγαν Βασίλη. Ένα κείμενο για τα 28 χρόνια από το θάνατο του Β. Τσιτσάνη

Ο Βασίλης Τσιτσάνης γεννήθηκε σαν σήμερα (18 Ιανουαρίου) το 1915 και απεβίωσε επίσης σαν σήμερα το 1984.
Το κείμενο που ακολουθεί είναι του καλού φίλου Νικήτα Κακκαβά.


«Ο Τσιτσάνης είναι η μοναδική ζωντανή απόδειξη ότι έχουμε πολιτισμό»
                                                                              Γιάννης Τσαρούχης


«Θέλω να λογαριάζομαι σαν ένας ταπεινός μαθητής του Βασίλη Τσιτσάνη»
                                                                                     Mίκης Θεοδωράκης

Παρεξηγημένες έννοιες: Σχετικισμός και αβεβαιότητα

Δεν μπορεί, θα το έχετε προσέξει και εσείς, όσο η κρίση προελαύνει και βαθαίνει, ο κόσμος γύρω μας αλλάζει με ταχύτητα, συντρίβοντας βεβαιότητες, εύκολες ερμηνείες, ζωές, κοινωνίες ολόκληρες, κάποιοι "ευτυχείς" στην "αλήθειά" τους συμπολίτες μας, σκληραίνουν ολοένα και περισσότερο τις θέσεις τους, μοιάζουν κάθε μέρα και πιο άκαμπτοι στα πιστεύω τους, γίνονται όλο και πιο συγκρουσιακοί με την αντίθετη άποψη, δικάζουν και καταδικάζουν με ευκολία (οιονδήποτε πλην του εαυτού τους), κηρύσσουν πόλεμο στους "εχθρούς του έθνους", ζητούν τα κεφάλια των "προδοτών". Αδρά, (και με τον ενσυνείδητο κίνδυνο της απλουστευτικής γενίκευσης) θα μπορούσε κανείς να τους κατατάξει σε τρεις κατηγορίες. Πάσης φύσεως ημιμαθείς φανατικοί, επηρμένοι "τεχνοκράτες", επαγγελματίες της πολιτικής (πολιτικοί, στελέχη κομμάτων, συνδικαλιστές, δημοσιογράφοι). Με τους τελευταίους έχουν ασχοληθεί πολλοί (εμού συμπεριλαμβανομένου), το θέμα έχει ενδεχομένως εξαντληθεί, και να πω τη μαύρη αλήθεια μου, βαριέμαι να το (ξανα)πιάσω. Οι δύο άλλες όμως, ομάδες αξίζουν, νομίζω, μιας απόπειρας ανάλυσης της στάσης τους.

Moνόδρομοι και... αδιέξοδα. Πολιτών υπέρβαση

Υπάρχουν πράγματα που λέμε και γράφουμε γιατί τα πιστεύουμε, και άλλα που τα λέμε και τα γράφουμε, γιατί θέλουμε να τα πιστέψουμε. Γράφοντας και ξαναδιαβάζοντας το προηγούμενο κείμενο μου (Ποιος θα διατυπώσει την αισιόδοξη αφήγηση;.... Tα ξύλινα τείχη), αναρωτιόμουν, αν τελικά την εκφραζόμενη εκεί άποψη, ότι οι ίδιοι θα εμφυσήσουμε πίστη και αισιοδοξία στους εαυτούς μας και τους συμπολίτες μας για να βρούμε τη δύναμη να ξεκολλήσουμε το κάρο από τη λάσπη, πραγματικά την πιστεύω ή περισσότερο έχω την ανάγκη να την πιστέψω. Το ερώτημα ενδεχομένως δεν είναι τελικά τόσο σημαντικό, αλλά τριγύριζε επίμονα στο μυαλό μου, ίσως γιατί πιστεύω, ότι όταν κάποιος γράφει δημόσια και επώνυμα, οφείλει πρωτίστως να είναι έντιμος και ειλικρινής με τον εαυτό του.

Άγια Νύχτα… (άλλως «Χριστουγεννιάτικη ιστορία»)

Στους παλιότερους αναγνώστες του παρόντος ιστολογίου ο συνάδελφος και φίλος Νικήτας Κακκαβάς είναι γνωστός από κείμενα του, που έχουν δημοσιευθεί εδώ (Η μυστική πατρίδα και Κι όρθια η Πράξη σαν αλεξικέραυνο). Σήμερα, με μεγάλη χαρά (ανα)δημοσιεύω το διήγημα του "Άγια Νύχτα", μια διαφορετική Χριστουγεννιάτικη ιστορία, από την υπό έκδοσιν, εξαιρετική, συλλογή διηγημάτων "Το Ποτέ και το Τίποτα" (εκδόσεις Ιδιωτική Οδός).
Σκληρή τρυφερότητα, λογοτεχνική εν-αισθησία, ποιητικός ρεαλισμός.

                                                                            Χρόνια Πολλά σε όλους με υγεία και δημιουργικότητα.

Το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων ο αστυνόμος Αρσενίου έχει βάρδια στον Αστυνομικό Τμήμα Κρυσταλλοπηγής. Στην περιπολία συλλαμβάνει έναν νεαρό Αλβανό λαθρομετανάστη, τον
Agim. Λίγο πριν επιστρέψουν στο κρατητήριο ο Αρσενίου παίρνει μια απρόσμενη απόφαση…

Κανείς δεν τον ρώτησε
αν ήθελε να γεννηθεί καταδότης.
Όμως, σκέφτονταν,
πως αν δεν πρόδιδε
δεν θα υπήρχε Σταύρωση
δεν θα υπήρχε Ανάσταση
Χωρίς Ισκαριώτες
νόμους δε θα ‘χαν οι σταυρωτές.

Δ. Νικορέτζος «Το παράπονο του Ιούδα»

Ποιος θα διατυπώσει την αισιόδοξη αφήγηση;.... Tα ξύλινα τείχη

Ενθουσιασμός φως εν τη ψυχή ποιεί προς το μέλλον

Πλούταρχος

Η βάση της αισιοδοξίας είναι αγνός τρόμος

Οscar Wilde

Aν κοιτάξεις για πολύ ώρα την άβυσσο, στο τέλος και η άβυσσος θα κοιτάξει εσένα

Friedrich Nietzsche

H απαισιοδοξία ποτέ δεν κέρδισε καμία μάχη

                                                                                    Dwight Eisenhower

                                                                                    Eίμαι απαισιόδοξος λόγω ευφυϊας και 

                                                                                    αισιόδοξος λόγω θέλησης

                                                                                    Αntonio Gramsci


Υπάρχουν δύο φαινομενικά άσχετα μεταξύ τους γεγονότα-πραγματικότητες που με παρακίνησαν στη συγγραφή του παρόντος σημειώματος, κυρίως γιατί σε δεύτερη ανάγνωση, αισθάνομαι ότι σχετίζονται μεταξύ τους. 

Disziplin über alles. Ποιο είναι το πραγματικό νόημα της πειθαρχίας;

H σύνοδος κορυφής της Ε.Ε. της προηγουμένης εβδομάδας αντιμετωπίσθηκε στη χώρα μας με λιγότερο επικοινωνιακό θόρυβο και με σαφώς λιγότερη δραματοποίηση απ'ότι οι προηγηθείσες (του Μαρτίου, του Ιουλίου και του Οκτωβρίου). Οι λόγοι της σχετικά "χλιαρότερης" υποδοχής των αποτελεσμάτων της συνόδου αυτής από ελληνικής πλευράς είναι δύο κυρίως: αφ'ενός
δεν ήταν η Ελλάδα αυτή τη φορά και η εξυπηρέτηση του χρέους της το κυρίαρχο θέμα και αφ'ετέρου είχαμε μόλις λάβει τη "δόση μας" (την περίφημη έκτη δόση... θρίλερ). Ανεξάρτητα όμως από την οπτική του ελληνικού πολιτικού "συστήματος" και των ελληνικών ΜΜΕ στα ευρωπαϊκά δρώμενα, η τελευταία αυτή σύνοδος κορυφής υπήρξε πιθανότατα η πιο σημαντική (τόσο για τις αποφάσεις που ελήφθησαν, όσο και για εκείνες που δεν ελήφθησαν) για το μέλλον της ΕΕ και του κοινού νομίσματος από τη συνθήκη του Μααστρίχτ και εντεύθεν και, υπό την έννοια αυτή, έχει νομίζω νόημα μια απόπειρα αποτίμησης των αποτελεσμάτων της.

Κι όρθια η Πράξη σαν αλεξικέραυνο

To κείμενο αυτό είναι του συναδέλφου Νικήτα Κακκαβά και το (ανα)δημοσιεύω με ιδιαίτερη χαρά.

Κι όρθια η Πράξη σαν αλεξικέραυνο ¹

(άλλως «Φουρφούρας Web TV  vs   Φούφoτων των παραθύρων της κανονικής ΤV»)

γράφει ο Νικήτας Π. Κακκαβάς

Καρδιολόγος 

Υπάρχει πάντα στην παιδική μας ηλικία μια στιγμή που ανοίγει μια πόρτα και μπαίνει το μέλλον.

Graham Green, Βρετανός συγγραφέας

       

            Όποιος μεγάλωσε στη φυλακή, τη φυλακή θυμάται.                                                                                                         

                                                                         Όποιος μεγάλωσε στο παλάτι, το παλάτι θυμάται.                                                                                                 

Ινδική παροιμία

        Σε κάθε σχολείο ανάμεσα στους δέκα-είκοσι δασκάλους υπάρχει και ένας που ξεχωρίζει. Ένας δάσκαλος που τον θυμόμαστε για χρόνια μετά, μέχρι τα γεράματα μας, με αγάπη και αληθινή συγκίνηση. Ένας δάσκαλος που κατάφερε να τρυπώσει στο άβατο της παιδικής μας ψυχής και έφερε ένα εντελώς νέο φως. Και χάρη σ' αυτό το «Δεύτε λάβετε φως» - φως μικρού κεριού ή ολόλαμπρου ήλιου δεν έχει σημασία -  μέσα στην κυνικότητα και στην αδιάφορη καθημερινότητα του ενήλικα, που μοιραία όλοι μεταμορφωθήκαμε, διασώζεται και αχνοφέγγει ακόμα ό,τι καλό διαθέτουμε εντός μας.

Αdeus Socrates

Υπάρχουν ορισμένα γεγονότα, που ενώ, δεν τα βιώνει κανείς με ενεργό προσωπική συμμετοχή, μένουν ανεξίτηλα χαραγμένα στην μνήμη, και θυμάται με λεπτομέρεια που ήταν και τι έκανε όταν συνέβησαν. Σαν τέτοιο γεγονός περιγράφεται από πολλούς η κατάρρευση των διδύμων πύργων. Για μένα είναι κάτι εντελώς διαφορετικό.

 Ήταν ένα καλοκαιρινό απόγευμα του 1982 στο πατάρι ενός βενζινάδικου στην Κοζάνη. 3-4 πιτσιρικάδες, που νομίζαν ότι αρχίζουν να γίνονται άνδρες και 3-4 άνδρες που δεν είχαν πάψει να αισθάνονται πιτσιρικάδες. Τα μάτια καρφωμένα στην μικρή οθόνη (που στην έγχρωμη εκδοχή της, είχε λίγους μήνες πριν μπει στη ζωή μας), οι καρδιές όλων μας συντρόφευαν την προσπάθεια της ομάδας με τα κίτρινα-μπλε, που μάγευε στα ισπανικά γήπεδα του Μουντιάλ του ’82. Δεν ήταν μόνο, ότι επρόκειτο για τη θεαματικότερη ίσως εθνική ομάδα που πάτησε ποτέ το χορτάρι ποδοσφαιρικού γηπέδου, ήταν και η μυθική σχεδόν διάσταση που είχαν στα μάτια μας οι μάγοι από την Λατινική Αμερική (Βραζιλιάνοι και Αργεντίνοι), για τους οποίους ακούγαμε και διαβάζαμε, αλλά βλέπαμε σε δράση από σπάνια έως καθόλου. Η αποκλειστικά κρατική τότε τηλεόραση μετέδιδε ποδοσφαιρικούς αγώνες με το σταγονόμετρο (κυρίως αγγλικό πρωτάθλημα ένα αγώνα κάθε Σάββατο, τον τελικό του κυπέλλου Αγγλίας, τους τελικούς των ευρωπαϊκών κυπέλλων και τα λιγοστά παιχνίδια των ελληνικών ομάδων στην Ευρώπη) και οι λατινοαμερικάνοι άσσοι που βλέπαμε για πρώτη φορά εκείνο το καλοκαίρι ήταν για μας φρούτο...εξωτικό. Τη Βραζιλία εκείνη την ερωτευτήκαμε κεραυνοβόλα. Από το συγκλονιστικό παιχνίδι των ομίλων κόντρα στην ισχυρή ΕΣΣΔ, όταν βρέθηκε πίσω στο σκορ με ένα σουτ του Μπαλ από το ...Κίεβο που «έπνιξε» ένας απίστευτης ανικανότητας Βραζιλιάνος τερματοφύλακας ο Βαλντίρ Πέρεζ.

Η ευρωπαϊκή αντίληψη της Ελλάδας (Από τον Βύρωνα στα PIIGS)

Τι είναι ο Ευρωπαίος; 
Είναι αυτός που έχει υποστεί φιλοσοφικά την επίδραση της αρχαίας ορθολογιστικής σκέψης, που έχει ζήσει με την ιουδαϊκοχριστιανική πνευματικότητα κι έχει υποστεί την επίδραση της ρωμαϊκής διοίκησης και των ρωμαϊκών θεσμών. 
Αθήνα, Ιερουσαλήμ και Ρώμη. 
Η κατανόηση, η συνείδηση, ο νόμος.
Χωρίς αυτά δεν υπάρχει Ευρώπη.


Paul Valery 
(Γάλλος ποιητής και φιλόσοφος, 1871-1945)


Το κείμενο αυτό αποτελεί τη φυσική συνέχεια του προηγουμένου (Η ελλαδική αντίληψη της Ευρώπης (No money, no honey)), αν και θα πρέπει εξ’αρχής να ομολογήσω, ότι μεθολογικά δεν είναι ορθό να επιχειρείς να προσεγγίσεις την οπτική του παρατηρητή σε ένα σύστημα, όπου είσαι ο παρατηρούμενος. Επειδή όμως οι σχέσεις των ανθρώπων και των κοινωνιών δεν διέπονται κατά απόλυτο και μονοσήμαντο τρόπο από τους νόμους της φυσικής, θα επιχειρήσω μια προσέγγιση στον τρόπο θέασης της Ελλάδας από τους Ευρωπαίους εταίρους της.
Το ζήτημα μπερδεύεται ακόμη περισσότερο όταν τεθούν περισσότερα ερωτήματα, όπως: Όταν λέμε Ευρώπη τι εννοούμε; Είναι ίδια η αντίληψη των Ισπανών ή των Πορτογάλων με αυτή των Γερμανών ή των Ολλανδών; Είναι η προσέγγισση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων αντιπροσωπευτική των απόψεων των κοινωνιών τους; Τι αντιλαμβάνονται αυτοί ως Ελλάδα; Διαχωρίζουν (και μάλιστα ανέκαθεν) τους αρχαίους από τους νέο-έλληνες; Mήπως οι συζητήσεις, οι κραυγές, οι υπερβολές, τα συνεχή δημοσιεύματα στο διεθνή τύπο και το διαδίκτυο σχετικά με την Ελλάδα και τους Έλληνες είναι απλώς ένα σύμπτωμα του πανικού και του φόβου όλων, μπροστά στην ανεξέλεγκτη (όπως εξελίσσεται) δυναμική της κρίσης;

Ας προσπαθήσουμε να δούμε το θέμα νηφάλια.

Η ελλαδική αντίληψη της Ευρώπης (No money, no honey)

To 1997 o Σωτήρης Γκορίτσας γύρισε το «Βαλκανιζατέρ», μια έξυπνη κωμωδία-ταινία δρόμου που γνώρισε μεγάλη εμπορική και καλλιτεχνική επιτυχία. Στην ταινία δύο τριανταπεντάρηδες φίλοι με οικονομικά προβλήματα ξεκινούν από μία επαρχιακή πόλη της Μακεδονίας με ένα παλιό αυτοκίνητο για να πραγματοποιήσουν ένα «μεγάλο κόλπο», που θα τους επέτρεπε να «πιάσουν την καλή». Το σχέδιο περιελάμβανε μετάβαση στη Βουλγαρία, όπου θα μετέτρεπαν ένα ποσό χρημάτων που είχαν συγκεντρώσει από δραχμές σε λέβα και ακολούθως στην Ελβετία, όπου θα μετατρέπονταν τα λέβα σε δολάρια και με κάποιο μαγικό και εν πολλοίς ακατανόητο τρόπο θα πολλαπλασίαζαν το αρχικό τους κεφάλαιο, ξεγελώντας ταυτόχρονα τους «καθυστερημένους βαλκάνιους» Βούλγαρους αλλά και τους «κουτόφραγκους» Ελβετούς τραπεζίτες. Όπως αντιλαμβάνεσθε, το σχέδιο της ελληνικής ατσιδοσύνης απέτυχε παταγωδώς, το ταξίδι όμως αυτό, ωφέλησε τους δύο φίλους ως σουρεαλιστική (είναι η αλήθεια) πορεία προς την αυτογνωσία αλλά και ως περαιτέρω σφυρηλάτηση της φιλίας τους. Η κορυφαία ίσως σκηνή της ταινίας εκτυλίσσεται στη Ζυρίχη, όπου, αφού εντοπίζουν τη συγκεκριμένη τράπεζα, όπου σύμφωνα με «ασφαλείς» πληροφορίες που είχαν, θα μπορούσαν να κάνουν την νομισματική ανταλλαγή με επωφελή γι’αυτούς ισοτιμία, αποφασίζουν να παρκάρουν τη σακαράκα τους ακριβώς έξω από το κτίριο της τράπεζας και πάνω στις γραμμές του τραμ. Σύντομα το τραμ έρχεται, ο οδηγός του αντιμετωπίζει, πιθανότατα για πρώτη φορά στην καριέρα του ένα παρκαρισμένο αυτοκίνητο να του κλείνει το δρόμο, δημιουργείται σύγχυση, ένας βλοσυρός τροχονόμος πλησιάζει να δει τι γίνεται και ο εξερχόμενος βιαστικά από την τράπεζα συμπατριώτης μας «επενδυτής» ζητά με ύφος ταλαιπωρημένης οικειότητας την κατανόηση του εμβρόντητου τροχονόμου με την ατάκα: «Μισό λεπτάκι, ρε φίλε», σε άπταιστα ελληνικά, με ταυτόχρονη επίδειξη των τελευταίων δύο φαλάγγων του δείκτη του.
Η σκηνή αυτή σκιαγραφεί, παρωδώντας εκπληκτικά, όλη την προβληματική που μπορεί να αναπτύξει κανείς για την αντίληψη των σχέσεων μας με την Ευρώπη.

Η δύναμη των λέξεων (μετά ενδεικτικού ετυμολογικού λεξικού ρητορικής κενολογίας)

«Λόγοισι πτερούνται; Υπό λόγων ο νους μετεωρίζεται επαίρεται τ' άνθρωπος».


Οι λόγοι δίνουν φτερά; Με τα λόγια ο νους υψώνεται και αναπτερώνεται ο άνθρωπος.

Αριστοφάνης, Όρνιθες, στ. 1446 


Βρήκα την παραπάνω μικρή ταινία ιδιαιτέρως συγκινητική και εξ' αυτού του λόγου πολύ αποτελεσματική στην μετάδοση του μηνύματος της. Ταυτόχρονα συνειδητοποίησα ότι αυτό από μόνο του συνιστά οξύμωρο: η ταινία (άρα η κινούμενη εικόνα, με τη συνοδεία όμορφης μουσικής εν προκειμένω) επιδιώκει και το επιτυγχάνει, να τονίσει και να αποδείξει την τεράστια δύναμη των λέξεων, του λόγου, η καταλυτική της όμως επιτυχία αναιρεί ίσως το μήνυμα της. Ένα βίντεο 1,5 λεπτού επιτυγχάνει, όσα θα χρειάζονταν εκατοντάδες λέξεις για να τεκμηριώσουν. Άρα μήπως όντως τελικά ζούμε στην εποχή της απόλυτης επικυριαρχίας της εικόνας επί του λόγου (ίσως και επί της λογικής); Μήπως περισσότερο δίκιο από τον Αριστοφάνη είχε ο Ηράκλειτος, που έλεγε «Οφθαλμοί των ώτων ακριβέστεροι μάρτυρες» ; Mπορεί και να είναι έτσι, αλλά αν ξαναδείτε το βιντεάκι πιο προσεκτικά, θα προσέξετε, ότι όλη σχεδόν η ισχύς του κρύβεται στην επιγραφή (στις λέξεις, τον λόγο) που έγραψε η κοπέλα στο χαρτόνι του τυφλού γέροντα (αυτό δεν περιμένατε να διαπιστώσετε όσο το παρακολουθούσατε;) Τα άλλα όλα ήταν σκηνοθεσία, έξυπνη βέβαια και ευρηματική, αλλά χωρίς τον λόγο θα έμενε εκκρεμής και άνευ νοηματοδότησης.

Το σύνδρομο της Στοκχόλμης Revisited

Πριν από 1,5 μήνα έγραψα ένα κείμενο με τίτλο "το σύνδρομο της Στοκχόλμης" με αφορμή δηλώσεις του αντιπροέδρου της κυβέρνησης περί της αγαθής τύχης της χώρας, που υπάρχει η τρόικα που μας συνδράμει και μας επιβλέπει, παρομοιάζοντας την κατάσταση μας, με αυτή των θυμάτων απαγωγών ή ομηρείας που αναπτύσσουν μια ιδιαίτερη-αλλόκοτη ψυχολογική σχέση εξάρτησης-ταύτισης και ανομολόγητης συμπάθειας-θαυμασμού προς τους θύτες της αιχμαλωσίας τους και από τους οποίους εξαρτώνται για την επιβίωση τους. Μία αναγνώστρια έκανε τότε την εξής παρατήρηση: "το εν λόγω σύνδρομο το εμφανίζει η κυβέρνηση και όχι ο λαός". Το σχόλιο ήταν λογικό. Άλλωστε, οι δηλώσεις που είχαν αποτελέσει αφορμή για το κείμενο-παραλληλισμό που είχα γράψει είχαν γίνει από κυβερνητικό αξιωματούχο. Υπό το κράτος και την επιρροή των εξωφρενικών γεγονότων που λαμβάνουν χώρα το τελευταίο ιστορικό δεκαήμερο, επανέρχομαι στο θέμα για να το επανεξετάσω, στερούμενος, πρέπει να ομολογήσω, της ψυχραιμίας και της νηφαλιότητας που επιδιώκω συνήθως στο γραπτό λόγο.

Ευτυχώς επτωχεύσαμεν ή δυστυχώς (ξανά) διασωθήκαμε

Έγραφα πριν από λίγες ημέρες: «Ή μήπως δεν εκφράζεται δημοσίως η θέση της ελληνικής κυβέρνησης, για να προσπαθήσει μετά την ανακοίνωση σε αυτήν από τους εταίρους μας της "τελικής λύσης", να ξανά-θριαμβολογήσει ότι έσωσε την πατρίδα για μία ακόμη φορά; Όταν δεν έχεις ξεκαθαρίσει εκ των προτέρων τις επιδιώξεις σου εν'όψει μιας "διαπραγμάτευσης" (για να κάνουμε και λίγο χιούμορ), μπορείς μετά το πέρας της να εμφανίσεις οιοδήποτε αποτέλεσμα ως επιτυχία».
Οι θριαμβολογίες της κυβέρνησης δεν ήταν δύσκολο να προβλεφθούν. Ότι θα βαφτιζόταν εθνοσωτήριο σχεδόν, ότι ακριβώς χαρακτηριζόταν «τεράστιο λάθος για την χώρα» (από τον υπουργό οικονομικών) και «καταστροφή για τους έλληνες πολίτες» (από τον Πρωθυπουργό) ήταν απολύτως βέβαιο. Σε άλλες εποχές θα μπορούσαμε να εντάξουμε τη ρητορική αυτή στη συνήθη πολιτική-κομματική επικοινωνιακή διαχείριση με την πρακτική της ωραιοποίησης της πραγματικότητας από την εκάστοτε κυβέρνηση. To πρόβλημα, για την ακρίβεια ο ιστορικών διαστάσεων κίνδυνος, απορρέει από το γεγονός, ότι η πραγματικότητα που αντιμετωπίζουμε δεν είναι καθόλου συνήθης, βρισκόμασθε στη δυσχερέστερη θέση που έχει βρεθεί η χώρα εδώ και δεκαετίες και τα φθηνά ρητορικά σχήματα και οι λεκτικές ακροβασίες που βαφτίζουν π.χ. την χρεοκοπία, ελάφρυνση χρέους, διαρρηγνύουν και τα τελευταία νήματα στοιχειώδους εμπιστοσύνης των πολιτών στο λεγόμενο πολιτικό σύστημα συλλήβδην, με την προοπτική να προκύψει συντομότατα απόλυτο έλλειμμα πολιτικής διεύθυνσης, και μάλιστα στην χειρότερη δυνατή στιγμή. Δεν μου αρέσει καθόλου να κινδυνολογώ, αλλά το ενδεχόμενο να καταστεί πολύ γρήγορα η χώρα "μη κυβερνήσιμη" (από οιονδήποτε, ας μην πλανώνται οι επιτελείς της αξιωματικής αντιπολίτευσης) είναι ορατό. Πώς αλλιώς να ερμηνεύσει κανείς τα πρόσφατα γεγονότα στις παρελάσεις; (για τα περί υποκίνησης από συγκεκριμένο πολιτικό χώρο έχω να πω τα εξής: εν μέσω καταιγίδας και με ένα μπιτόνι βενζίνης να προσπαθήσεις, φωτιά δεν θα ανάψει, με ζέστη και αέρα αρκεί και ένα τσιγάρο για να καεί το σύμπαν). Μια χαοτική, αυτοκαταστροφική, κοινωνική έκρηξη είναι πιθανότατα επί θύραις.

28η Οκτωβρίου. Η ματιά των ποιητών

Απόσπασμα από την Πορεία προς το Μέτωπο  από το Άξιον Εστί του Οδυσσέα Ελύτη.


Ξημερώνοντας τ' Αγιαννιού, με την αύριο των Φώτων, λάβαμε τη διαταγή να κινήσουμε πάλι μπροστά, για τα μέρη όπου δεν έχει καθημερινές και σκόλες. Έπρεπε, λέει, να πιάσουμε τις γραμμές που κρατούσανε ως τότε οι Αρτινοί, από Χιμάρα ως Τεπελένι. Λόγω που εκείνοι πολεμούσανε απ' την πρώτη μέρα, συνέχεια, κι είχαν μείνει σκεδόν οι μισοί και δεν αντέχανε άλλο.

Δώδεκα μέρες κιόλας είχαμε μεις πιο πίσω, στα χωριά. Κι απάνω που συνήθιζε τ' αυτί μας πάλι στα γλυκά τριξίματα της γης, και δειλά συλλαβίζαμε το γάβγισμα του σκύλου ή τον αχό της μακρινής καμπάνας, να που ήταν ανάγκη, λέει, να γυρίσουμε στο μόνο αχολόι που ξέραμε: στο αργό και στο βαρύ των κανονιών, στο ξερό και στο γρήγορο των πολυβόλων.

Νύχτα πάνω στη νύχτα βαδίζαμε ασταμάτητα, ένας πίσω απ' τον άλλο, ίδια τυφλοί. Με κόπο ξεκολλώντας το ποδάρι από τη λάσπη, όπου, φορές, εκαταβούλιαζε ίσαμε το γόνατο. Επειδή το πιο συχνά ψιχάλιζε στους δρόμους έξω, καθώς μες στην ψυχή μας. Και τις λίγες φορές όπου κάναμε στάση να ξεκουραστούμε, μήτε που αλλάζαμε κουβέντα, μονάχα σοβαροί και αμίλητοι, φέγγοντας μ' ένα μικρό δαδί, μία μία εμοιραζόμασταν τη σταφίδα. Ή φορές πάλι, αν ήταν βολετο, λύναμε βιαστικά τα ρούχα και ξυνόμασταν με λύσσα ώρες πολλές, όσο να τρέξουν τα αίματα. Τι μας είχε ανέβει η ψείρα ως το λαιμό, κι ήταν αυτό πιο κι απ' την κούραση ανυπόφερτο. Τέλος, κάποτε ακουγότανε στα σκοτεινά η σφυρίχτρα, σημάδι ότι κινούσαμε, και πάλι σαν τα ζα τραβούσαμε μπροστά να κερδίσουμε δρόμο, πριχού ξημερώσει και μας βάλουνε στόχο τ' αεροπλάνα. Επειδή ο Θεός δεν κάτεχε από στόχους ή τέτοια, κι όπως τό 'χε συνήθειο του, στην ίδια πάντοτε ώρα ξημέρωνε το φως. 

Η μυστική πατρίδα

To παρακάτω κείμενο είναι του συναδέλφου καρδιολόγου Νικήτα Π. Κακκαβά. Μου το έστειλε ηλεκτρονικά και μου επέτρεψε να το δημοσιεύσω στο παρόν ιστολόγιο. 

Zήτω η Ελλάδα και καθετί μοναχικό στον κόσμο αυτό.

Ελασσόνα, Λειβαδιά, Μελβούρνη, Μόναχο,
Αλαμάνα και Γραβιά, Αμέρικα,
Βελεστίνο, Άγιοι Σαράντα, Εσκι Σεχήρ,
Κώστας, Κώστας, Μανώλης, Πέτρος, Γιάννης, Τάκης,
Πλατεία Ναυαρίνου, Διοικητηρίου κι Εξαρχείων,
Αλέκος, Βασίλης, Άγγελος,Μπιζανίου κι Αναλήψεως, Αγίας Τριάδος και 25ης Μαρτίου. 
                                                Η Ελλάδα που αντιστέκεται, η Ελλάδα που επιμένει.                                               
                                               Κι όποιος δεν καταλαβαίνει δεν ξέρει που πατά και που                                                   
                                               πηγαίνει

                                              ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ – Τσάμικο

 Υπάρχουν δυο Ελλάδες. Αυτή που εξαναγκάζεται και τους ίδιους τους υπηκόους της να καταπονεί και σ’ έναν διεθνή χορό μεταμφιεσμένων να μετέχει με το φόρεμα της Ευρωπαίας. Και υπάρχει η άλλη, που εξακολουθεί να υπακούει στον Ηράκλειτο και στον Μακρυγιάννη. Η πρώτη μπορεί να καταλυθεί μια μέρα. Η δεύτερη, ακόμη κι αν μείνει χωρίς υπόσταση, ποτέ.                                                                                                    

    Τουλάχιστον εγώ, γι΄ αυτήν υπάρχω.  (…)  Η Ελλάδα η δική μου δεν είναι η τρέχουσα

 ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ  - Συν τοις άλλοις

Υπάρχει μια άλλη Ελλάδα.

Μια Ελλάδα που δεν χρωστάει σε κανέναν και δε θα χρεοκοπήσει ποτέ!  

Λαθροβιώνει εντός της ελληνικής επικράτειας και φωσφορίζει στους εκτός της μητέρας πατρίδας τόπους: στην Αμερική, στην Αυστραλία, όπου γης υπάρχει Έλληνας. Μια γεωγραφία καρδιάς ορίζει τις συντεταγμένες της. 

Tην τοπιογραφία του ηλιόφωτου αυτού τόπου συνθέτουν απλά και καθημερινά πράγματα. Η μαρμαρυγή του ήλιου στα μάρμαρα του Παρθενώνα, τα παιδικά δειλινά στην Επίδαυρο μαζί με τον μπαμπά και τη μαμά λίγο πριν αρχίσει η παράσταση, το ηλιοβασίλεμα στην  Οία, το πρώτο χιόνι στο Πισοδέρι,  το απότομο μονοπάτι στους Καλαρρύτες, λίγα τσιρώνια και ούζο στον Άγιο Αχίλλειο, η ποδηλατάδα στην Άνω Πόλη της Σαλονικής, ο ήχος της  σιωπής στην εκκλησία της Δημητσάνας, οι τσίγκινες στέγες του Νυμφαίου,  τα απόκοσμα Τζουμέρκα, μια ασέληνος θάλασσα στο Ρέθυμνο…

Μοιραίοι και άβουλοι αντάμα

Η εβδομάδα αυτή που φθάνει στο τέλος της υπήρξε εξαιρετικά ταραχώδης και δραματική. Ξεκίνησε με την επιστολή-μανιφέστο τριών υπουργών και την παραίτηση ενός βουλευτή της κυβερνητικής πλειοψηφίας από το βουλευτικό του αξίωμα, ακολούθησαν συναντήσεις του Πρωθυπουργού, πρώτα με τους καναλάρχες και ακολούθως με τους αρχηγούς των κομμάτων, καθώς και τηλεφωνική επικοινωνία με τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης (για το ενδεχόμενο να "πάνε μαζί" στη σύνοδο κορυφής), συνεχίσθηκε με ογκωδέστατες (τις μεγαλύτερες εδώ και καιρό) διαδηλώσεις-συγκεντρώσεις που στιγματίσθηκαν για μία ακόμη φορά από τη δράση κουκουλοφόρων (των λεγόμενων γνωστών-αγνώστων), βάφτηκε με το αίμα ενός διαδηλωτή, επετεύχθη από την κυβέρνηση η ψήφιση του περίφημου πολυνομοσχεδίου, με απώλεια και διαγραφή μίας ακόμη βουλευτού και τέως υπουργού (και υπεύθυνη του οικονομικού προγράμματος του ΠΑΣΟΚ προεκλογικά-για να μην ξεχνιόμαστε), καθώς και διάφορες σπαραξικάρδιες τοποθετήσεις βουλευτών της πλειοψηφίας, ότι είναι η τελευταία υποτίθεται φορά, που ψηφίζουν με το πιστόλι στον κρόταφο.
Ποιο ήταν το υποτιθέμενο νόημα όλων αυτών; Ποιο ήταν το διακύβευμα; H ψήφιση του πολυνομοσχεδίου, προϋπόθεση για την εκταμίευση της έκτης δόσης (σε αυτό το κακόγουστο ιδιότυπο μαρτύριο της σταγόνας), ώστε κατά δήλωσιν από του βήματος του κοινοβουλίου του ακαταπαύστως ρητορεύοντος Αντιπροέδρου-υπουργού οικονομικών να πάμε στη σύνοδο κορυφής για να διαπραγματευθούμε την λεγόμενη "τελική λύση" του προβλήματος του ελληνικού χρέους (γιατί όπως φαίνεται "ο πάτος που μπήκε στο βαρέλι" με την απόφαση της 21ης Ιουλίου ήταν και αυτός τρύπιος).

Deutschland ή μήπως Bundes Republik Europa?

Στο δημόσιο διάλογο που διεξάγεται στην χώρα τα τελευταία δύο χρόνια και αφορά τις αιτίες της κρίσης και τις πιθανές διεξόδους από αυτήν, έχουν διαμορφωθεί χονδρικά δύο κυρίαρχα και εν πολλοίς αντιμαχόμενα ρεύματα σκέψης: το πρώτο ερμηνεύει τη δεινή μας θέση ως κατ'εξοχήν αποτέλεσμα της οικοδόμησης  ενός σπάταλου, κλεπτοκρατικού, πελατειακού, κρατικίστικου, αντιπαραγωγικού μοντέλου  πολιτικής διεύθυνσης και κοινωνικής λειτουργίας και το δεύτερο επικεντρώνει την προσοχή του στην ασύδοτη, λεηλατική λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος διεθνώς και τις εγγενείς αντιφάσεις και καταλυτικές αδυναμίες της αρχιτεκτονικής του ευρώ. Αντιστοίχως οι ασπαζόμενοι την πρώτη άποψη φρονούν, ότι πρέπει να ακολουθήσουμε χωρίς δισταγμούς και αντιρρήσεις τα κελεύσματα της τρόϊκα, επιχειρηματολογώντας ότι αυτός είναι, αν και επώδυνος, ο μόνος υπαρκτός δρόμος εξυγίανσης και ανάκαμψης, ενώ οι οπαδοί της δεύτερης άποψης εκτιμούν ότι ο δρόμος αυτός είναι αδιέξοδος, οδηγεί σε οικονομική και εθνική συρρίκνωση και υποτέλεια και ότι οι προσπάθειες της Ελλάδας είναι καταδικασμένες χωρίς μια αλλαγή πορείας της Ευρώπης και την υιοθέτηση ισχυρών πολιτικών ρυθμιστικών παρεμβάσεων στην αχαλίνωτη λειτουργία των αγορών. Η δική μου τοποθέτηση είναι ότι δεν υπάρχει απόλυτη ασυμβατότητα μεταξύ των δύο απόψεων αυτών, τουλάχιστον στο σκέλος ερμηνείας των αιτίων που μας έφεραν ως εδώ: η κρίση  που ξέσπασε το 2008 στην Αμερική ήταν αναμφίβολα αποτέλεσμα της πλήρους απορρύθμισης και ασυδοσίας των αγορών ομολόγων και παραγώγων και της άπληστης και ανεξέλεγκτης συμπεριφοράς των golden boys των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και των οίκων αξιολόγησης (ένα μοντέλο που έχω χαρακτηρίσει ως πλιατσικο-καζινο-καπιταλισμό), πέρασε όμως γρήγορα τις όχθες του Αντλαντικού πλήττοντας πρώτα και πιο καίρια τον πιο ευάλωτο (κυρίως με δική του ευθύνη) κρίκο της αλυσίδας του ευρώ, την μικρή μας πατρίδα. Από εκεί και πέρα ξεκινά το κρισιμότερο ίσως ζήτημα: πως αντιδράσαμε εμείς στην έλευση της κρίσης και της αδυναμίας δανεισμού της χώρας και πως αντιδράσαν οι εταίροι μας στη ζώνη του ευρώ σε ένα πρόβλημα που θέλοντας και μη, είναι και έγινε και δικό τους. Για τη δική μας αντίδραση έχουμε συζητήσει πολύ: κινήθηκε μεταξύ χαζοχαρούμενης απραξίας-παραλυσίας και ψοφοδεούς εθνικά ταπεινωτικής επαιτείας. Η αντίδραση όμως των εταίρων μας και ειδικά του ισχυρότερου εξ'αυτών, της Γερμανίας, δεν ήρθη δυστυχώς ούτε και αυτή στο ύψος των περιστάσεων.

Ήταν λάθος μας

Εξ αφορμής δημοσίευσης του προσχεδίου νόμου που αφορά την αλλαγή του τρόπου λήψης ιατρικών ειδικοτήτων και άλλα ζητήματα που αφορούν την ιατρική εκπαίδευση στην χώρα, επιθυμώ να καταθέσω ορισμένες σκέψεις, προεκτείνοντας και την συζήτηση περί αυτοκριτικής.
Όσοι φοιτούσαμε στις αρχές της δεκαετίας του '90 και πιο συγκεκριμένα το 1991 στις ιατρικές σχολές της χώρας, θυμόμασθε, ότι μια παραπλήσια με τη σημερινή νομοθετική πρωτοβουλία για το καθεστώς λήψης ιατρικής ειδικότητας είχε προσπαθήσει να αναλάβει ο τότε υπουργός Υγείας κύριος Σούρλας. Τότε δεν ήταν σχέδιο νόμου αλλά προεδρικό διάταγμα και προέβλεπε μέσες-άκρες τα εξής: κατάργηση της λίστας αναμονής για την έναρξη ειδίκευσης, θέσπιση εξετάσεων για το σκοπό αυτό, μεταβίβαση της αρμοδιότητας διενέργειας των εξετάσεων αυτών, όπως και του καθορισμού του αριθμού των ιατρών που θα ξεκινούσαν κατ'έτος την ειδίκευση τους, στις ιατρικές εταιρείες ανά ειδικότητα, δραστικό περιορισμό του αριθμού όσων θα ειδικεύονταν σε ειδικότητες άλλες πλην της Γενικής Ιατρικής, με μεσομακροπρόθεσμη κατεύθυνση ο ιατρικός πληθυσμός της χώρας μας να απαρτίζεται κατά 70% από γενικούς ιατρούς και κατά 30% από ειδικούς ιατρούς, με παράλληλη σταδιακή αναμόρφωση του συστήματος υγείας στα βρετανικά πρότυπα του GP (General Practicioner). Οι αντιδράσεις στο Π.Δ. Σούρλα ήταν καθολικές σχεδόν, το σύνολο των ιατρικών σχολών κατελήφθη επί πολλές εβδομάδες, το Π.Δ. απεσύρθη και το θέμα δεν ηγέρθη ξανά για τα επόμενα 20 χρόνια. Ο κύριος λόγος της έντονης και καθολικής (δεν αφορούσε μόνο τους αριστερούς) αντίδρασης των φοιτητών της ιατρικής της εποχής εκείνης, ήταν, ότι δεν υπήρχε καμία εμπιστοσύνη στο αδιάβλητο των εξεταστικών διαδικασιών που προωθούνταν (χαρακτηριστικά πέραν των γραπτών εξετάσεων προβλεπόταν και συνέντευξη των υποψηφίων), όταν μάλιστα, η διενέργεια των εξετάσεων θα ήταν αρμοδιότητα των ίδιων ανθρώπων, που με τις μεταγραφές φοιτητών εξωτερικού που ενέκριναν, υπερτετραπλασίαζαν τον αριθμό των φοιτητών των ιατρικών σχολών σε σχέση με τους δια πανελληνίων εξετάσεων εισαχθέντες. Θεωρήθηκε με δυο λόγια, ότι είχε μπει ο λύκος να φυλάει τα πρόβατα.

Aπορίες ψάλτου... βηξ

Όχι, ότι έχει κάποια ιδιαίτερη σημασία, αλλά μέσα σε αυτό τον καταιγισμό των εξελίξεων και εν αναμονή της λεγομένης «τελικής λύσης» του ελληνικού χρέους  (για την ιστορία ο όρος «τελική λύση»-Εndlosung  χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τους ναζιστές και αναφερόταν στην εξόντωση του εβραϊκού πληθυσμού) και η οποία «τελική λύση» (hair cut, κούρεμα, κούρεμα και χτένισμα, κούρεμα με την ψιλή και διαπόμπευση, όπως κάναν κάποτε στους ''τεντυμπόιδες") κατά τα φαινόμενα απλώς θα μας ανακοινωθεί, ωσάν να μη μας αφορά, έχω ορισμένες αφελείς έως και παιδιάστικες απορίες, που θα ήθελα να μοιρασθώ με τον αναγνώστη.

Τι ακριβώς συνέβη και η «σωτήριος» για την Ελλάδα και την Ευρώπη απόφαση της 21/7 αποδεικνύεται ανεπαρκής;
Mήπως την είχαν «προεξοφλήσει οι αγορές», όπως με στόμφο επαναλαμβάνουν κάθε φορά οι οικονομικοί αναλυτές των καναλιών; Μήπως φταίει η παραλυσία της ελληνικής κυβέρνησης που δεν προωθεί με ταχύτητα τις αποκρατικοποιήσεις και τις απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων που απαιτούν οι σεπτοί δανειστές; Τι έχει αλλάξει σε λιγότερο από 50 ημέρες και η λύση δεν είναι πλέον λύση; Είναι δυνατόν να πιστέψουμε ότι, επειδή το έλλειμμα της ελληνικής οικονομίας, που αντιπροσωπεύει το 2% της ευρωπαϊκής θα είναι 8,7% κι όχι 7,8% του ΑΕΠ όπως προβλεπόταν, καθίσταται η συμφωνία της 21/7 (που σημειωτέον δεν αφορούσε μόνο εμάς, αλλά συνολικά την κρίση χρέους της ευρωπαϊκής περιφέρειας) ανεπαρκής και ενδεχομένως ανεφάρμοστη και έχουν πανικοβληθεί οι πολιτικές ηγεσίες και από τις δύο πλευρές του Αντλαντικού; Γιατί οι Αμερικανοί είναι τόσο ανήσυχοι και πιέζουν αφόρητα τη Γερμανία της Μέρκελ για γενναίες, πραγματικές λύσεις και γιατί οι Γερμανοί εκνευρίζονται και επιτίθενται στον Ομπάμα ; Είναι ανόητοι οι Αμερικανοί που προσπαθούν να αποφύγουν την λιτότητα και να αναθερμάνουν την οικονομία τους με πρακτικά μηδενικά επιτόκια και με το τύπωμα χρήματος,  κάτι που οι μονεταριστές του Βερολίνου και της ΕΚΤ αποφεύγουν όπως ο διάβολος το λιβάνι (υπάρχει λέει, κίνδυνος αύξησης του πληθωρισμού, λες και αυτό είναι το πρόβλημα της ευρωζώνης, αυτό μας μάρανε με άλλα λόγια);

Γενιά γέφυρα ή γενιά εκκρεμής;

Διάβασα προ μερικών ετών ένα καλογραμμένο και πολύ ευχάριστο (για τους συνομηλίκους μου δε, ιδιαίτερα διασκεδαστικό) βιβλίο του Κωνσταντίνου Καμάρα με τίτλο «πάρε το μηδέν» (εκδόσεις Ωκεανίδα), το πρώτο και ίσως το μόνο εισέτι που ασχολείται με τους ανθρώπους της γενιάς μας (χονδρικά τους γεννημένους από το 1965 έως το 1975, άλλως οι 35 έως 45 ετών σήμερα). Στο βιβλίο του ο Καμάρας καταγράφει με τρόπο ανάλαφρο και διασκεδαστικό εμπειρίες, βιώματα και συνθήκες που συνδιαμόρφωσαν τη γενιά μας σε διάφορους τομείς: παιδεία, τεχνολογία, μουσική, κινηματογράφος, media, διαφήμιση, κοινωνικά ήθη, ιδεολογικά ρεύματα, πολιτικές ιδέες και συνθήκες. Το βιβλίο εκδόθηκε το 2008, πριν η οικονομική κρίση περάσει τον Αντλαντικό και αποπνέει γλυκιά νοσταλγία και αισιοδοξία και όχι την αγωνία, την μελαγχολία ή την απόγνωση που κυριαρχούν πλέον στην περιρρέουσα (και όχι μόνο) ατμόσφαιρα.

Κάθε απόπειρα να ασχοληθεί κάποιος με τη γενιά του έχει εγγενή προβλήματα: είναι από δύσκολο έως αδύνατο να είναι αντικειμενικός και είναι πολύ εύκολο να ολισθήσει, είτε σε  συλλογικό ναρκισσισμό, είτε σε νοσταλγική εξιδανίκευση της νιότης του (ασφαλέστατο κλινικό κριτήριο ταχέως επερχομένου γήρατος). Θα το επιχειρήσω όμως για δύο κυρίως λόγους: πρώτον γιατί πιστεύω ότι η γενιά μας έχει πλέον κρίσιμο (ενδεχομένως και ιστορικό) ρόλο να παίξει και δεύτερον (και λιγότερο σημαντικό) γιατί ουδείς έχει πολυασχοληθεί με τη γενιά αυτή (όπως π.χ. με τη γενιά του’30, τη γενιά της εθνικής αντίστασης, του 1-1-4, του πολυτεχνείου, της μεταπολίτευσης, τη generation X ή τη γενιά των 700 -και σύντομα των 350- δραχμών...ε, συγνώμη, ευρώ). Βέβαια για να είμαστε δίκαιοι και ρεαλιστές, δεν ασχολήθηκε κανείς με τη γενιά μας, γιατί δεν υπήρχε κανένας ιδιαίτερος λόγος να το πράξει: Η γενιά μας είναι  άχρωμη, άοσμη και άγευστη και στην πραγματικότητα δεν έχει κατορθώσει να αφήσει το στίγμα της στο κοινωνικό, πολιτικό, οικονομικό και πολιτιστικό γίγνεσθαι του τόπου.